Μια 12ωρη Σύνοδος Κορυφής των ηγετών της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις Βρυξέλλες αναδείχθηκε ως ένας καθρέφτης της αδυναμίας του μπλοκ να δράσει αποφασιστικά απέναντι στις δύο κρίσιμες πολεμικές συγκρούσεις που μαίνονται στα σύνορά του: στην Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή. Η αδυναμία της ΕΕ να αναλάβει ηγετικό ρόλο στις διεθνείς εξελίξεις ήταν σπάνια τόσο εμφανής. Παρά την παρουσία ισχυρών οικονομιών όπως η Γερμανία, η Γαλλία και η Ιταλία, οι 27 ηγέτες φάνηκαν να περιορίζονται σε διαφωνίες και ρητορικές δηλώσεις, ενώ οι βομβαρδισμοί και οι συγκρούσεις συνεχίζονταν.
σχετικά άρθρα
Ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, υπογράμμισε τη σημασία της τήρησης της διεθνούς έννομης τάξης, προειδοποιώντας ότι «η εναλλακτική είναι το χάος», όπως αποδεικνύουν οι πόλεμοι στην Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή. Ωστόσο, οι δηλώσεις αυτές δεν συνοδεύτηκαν από ουσιαστικές ενέργειες. Ενώ η Τεχεράνη εξαπέλυε επιθέσεις, επηρεάζοντας τον ενεργειακό εφοδιασμό της Ευρώπης, το Κίεβο στοχοποιούσε ρωσικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις και ο Ντόναλντ Τραμπ σχολίαζε με ελαφρότητα το Περλ Χάρμπορ, οι Ευρωπαίοι ηγέτες αφιέρωσαν χρόνο για να συζητήσουν το Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS), ένα θέμα αναμφίβολα σημαντικό, αλλά όχι αυτό που θα ενίσχυε τη γεωπολιτική τους επιρροή στην παρούσα συγκυρία.
Σχετικά με το Ιράν, διαπιστώθηκε έλλειψη βούλησης και επιρροής για οποιαδήποτε σημαντική παρέμβαση. Όσον αφορά την Ουκρανία, τέσσερα χρόνια μετά την πλήρη εισβολή της Ρωσίας, και παρά το υφιστάμενο ενδιαφέρον, οι εσωτερικές διαφωνίες εμπόδισαν την έγκριση πακέτου βοήθειας 90 δισεκατομμυρίων ευρώ προς το Κίεβο. Ανώτερος Ευρωπαίος αξιωματούχος, διατηρώντας την ανωνυμία του, παραδέχτηκε την «έλλειψη διάθεσης για εμπλοκή» στο ζήτημα του Ιράν. Ο Γερμανός Καγκελάριος Μέρτζ φέρεται μάλιστα να εξέφρασε τη δυσαρέσκειά του, υποστηρίζοντας ότι η εστίαση στο Ιράν εκτρέπει την προσοχή από την ενίσχυση της ευρωπαϊκής οικονομίας, που ήταν ο αρχικός σκοπός της Συνόδου.
Όπως σχολίασε άλλος αξιωματούχος, «ο κόσμος φαινόταν πολύ διαφορετικός» κατά την προηγούμενη συνάντηση στο Alden Biesen, όπου η ατζέντα επικεντρωνόταν στην ανταγωνιστικότητα. Η κατάσταση άλλαξε άρδην με τον πόλεμο στο Ιράν και το αδιέξοδο της χρηματοδότησης της Ουκρανίας, κυρίως λόγω της άρνησης του Ούγγρου πρωθυπουργού Βίκτορ Όρμπαν να τηρήσει την υπόσχεσή του για έγκριση του δανείου. Παρόλα αυτά, το Ιράν δεν αγνοήθηκε πλήρως. Συζητήθηκε εκ νέου η αποστολή γαλλικών πολεμικών πλοίων για την προστασία των Στενών του Ορμούζ. Ωστόσο, η τελική δήλωση της Συνόδου απέφυγε τη δέσμευση για νέα αποστολή, κάνοντας λόγο μόνο για ενίσχυση των υφιστάμενων ναυτικών επιχειρήσεων της ΕΕ στην περιοχή.
Το τελικό συμπέρασμα ήταν απογοητευτικό: η Ευρώπη διαθέτει μικρή δύναμη ή διάθεση να διαμορφώσει τις εξελίξεις. «Η Μέση Ανατολή μας επηρεάζει πολύ, αλλά είμαστε παίκτες σε αυτό το παιχνίδι;» αναρωτήθηκε αξιωματούχος της ΕΕ, αναδεικνύοντας την έλλειψη ρόλου των Ευρωπαίων στην επίλυση της κρίσης. Η επικεφαλής εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ, Κάγια Κάλλας, προειδοποίησε τους ηγέτες ότι «το να ξεκινήσεις έναν πόλεμο είναι σαν μια ερωτική σχέση – είναι εύκολο να μπεις και δύσκολο να βγεις», υποδηλώνοντας ότι αυτός δεν είναι ο πόλεμος της Ευρώπης. Η Σύνοδος περιορίστηκε, για άλλη μια φορά, σε «ωραίες δηλώσεις», όπως σχολίασε άλλος αξιωματούχος.
Η Ευρώπη είχε ήδη προκαλέσει τη δυσαρέσκεια του Ντόναλντ Τραμπ νωρίτερα την εβδομάδα, απορρίπτοντας την έκκλησή του για διασφάλιση των Στενών του Ορμούζ. Τα τελικά συμπεράσματα της Συνόδου επικεντρώθηκαν στις συνήθεις εκκλήσεις για «αποκλιμάκωση» και «αυτοσυγκράτηση», χωρίς όμως να προτείνουν συγκεκριμένες δράσεις. Αυτό συνέβη παρά την προειδοποίηση του Κατάρ ότι δεν θα μπορούσε να τηρήσει τις συμβάσεις υγροποιημένου φυσικού αερίου με το Βέλγιο και την Ιταλία, καθώς οι ιρανικές επιθέσεις είχαν πλήξει σημαντικά τις εξαγωγικές του δυνατότητες. Αντί να αντιμετωπίσουν άμεσα την διογκούμενη ενεργειακή κρίση, οι Ευρωπαίοι ηγέτες αφιέρωσαν ώρες στη συζήτηση για την κλιματική πολιτική και το ETS, προκαλώντας τον σχολιασμό ενός αξιωματούχου: «Το να λες ότι το ETS είναι το μεγαλύτερο πρόβλημα όταν καίγονται μεγάλα κοιτάσματα αερίου είναι κάπως περίεργο».
Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, αναγνώρισε ότι οι συνέπειες του πολέμου επεκτείνονται πέρα από τη Μέση Ανατολή, με άμεσο αντίκτυπο στον ενεργειακό εφοδιασμό και τις τιμές. Ανακοίνωσε μέτρα έκτακτης ανάγκης, όπως μείωση φόρων και επενδύσεις στο ETS, για να μειωθεί το κόστος.
Η Σύνοδος φώτισε επίσης τις αλληλοεπιδράσεις μεταξύ των πολέμων στο Ιράν και την Ουκρανία. Ο Ούγγρος πρωθυπουργός, Βίκτορ Όρμπαν, ο οποίος ενδεχομένως να παρίσταται στην τελευταία του Σύνοδο, καθώς αντιμετωπίζει εκλογές, επέκρινε έντονα την ευρωπαϊκή στρατηγική για την ενεργειακή κρίση, χαρακτηρίζοντάς την «απλά τρελή» και επιμένοντας στην ανάγκη αγοράς ρωσικού πετρελαίου για «επιβίωση». Ο Όρμπαν συνεχίζει να μπλοκάρει το δάνειο των 90 δισεκατομμυρίων ευρώ προς το Κίεβο, λόγω διαφωνίας για έναν αγωγό ρωσικού πετρελαίου που διέρχεται από την Ουκρανία προς την Ουγγαρία, γεγονός που καθιστά την ΕΕ ανίκανη να προσφέρει περισσότερα από απλές διαβεβαιώσεις για τον πόλεμο στην Ουκρανία.
Ο Όρμπαν διατήρησε τη θέση του, κερδίζοντας μάλιστα την κατανόηση της Ιταλίδας πρωθυπουργού Τζόρτζια Μελόνι. Ωστόσο, η δυσαρέσκεια των υπολοίπων ηγετών ήταν έκδηλη, με τον Σουηδό πρωθυπουργό Ουλφ Κρίστερσον να δηλώνει ότι «ποτέ δεν είχε ακούσει τόσο σκληρή κριτική» προς κάποιον. Ο Μέρτζ επιβεβαίωσε την «βαθιά αναστάτωση» για τον Όρμπαν, εκτιμώντας ότι αυτό θα αφήσει «μόνιμο σημάδι». Παρόλα αυτά, οι πιέσεις δεν έκαμψαν τον Ούγγρο ηγέτη, και το ζήτημα του δανείου θα παραπεμφθεί σε επόμενη Σύνοδο.
Τελικά, τόσο στο ζήτημα του Ιράν όσο και σε αυτό της Ουκρανίας, η ΕΕ δεν σημείωσε πρόοδο. Μετά από 12 ώρες διαπραγματεύσεων και ελάχιστων αποφάσεων, οι ηγέτες είχαν λίγα να ανακοινώσουν στις πατρίδες τους. Ο Σουηδός πρωθυπουργός Κρίστερσον συνόψισε την κατάσταση λέγοντας ότι «υπάρχουν πολλά ανησυχητικά πράγματα σχετικά με τον πόλεμο» στη Μέση Ανατολή, ενώ το βέτο του Όρμπαν για το δάνειο στο Κίεβο «παραμένει, και είμαστε εξαιρετικά δυσαρεστημένοι με αυτό, όπως φυσικά και η Ουκρανία». Η Σύνοδος έληξε, αφήνοντας πίσω της ένα αίσθημα αδράνειας και ανικανότητας.
