Κερδίζει η Κίνα το γεωπολιτικό παιχνίδι; Την ώρα που ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ συγκρούεται όχι μόνο με αντιπάλους αλλά και με παραδοσιακούς συμμάχους, η Ουάσιγκτον εμφανίζεται απομονωμένη. Η επιθετική στάση του απέναντι σε άλλες χώρες επιτρέπει στην κινεζική ηγεσία να προβάλλει τον εαυτό της ως τη «λογική φωνή» του διεθνούς συστήματος, διεκδικώντας τον ρόλο του υπερασπιστή της πολυμέρειας, του ελεύθερου εμπορίου και της σταθερότητας.
σχετικά άρθρα
Η εικόνα, ωστόσο, δεν είναι μονοδιάστατη. Πολλές χώρες αντιμετωπίζουν με επιφυλακτικότητα το κινεζικό άνοιγμα. Το Πεκίνο αξιοποίησε τους κανόνες του πολυμερούς συστήματος προς όφελός του: απέκτησε πρόσβαση σε διεθνείς αγορές για τις εξαγωγές του, διατηρώντας παράλληλα σε μεγάλο βαθμό κλειστή τη δική του αγορά.
Παρά τις επιφυλάξεις, η Κίνα φαίνεται να κερδίζει έδαφος σε δύο βασικά επίπεδα. Πρώτον, επειδή ο Τραμπ απομακρύνει τις ΗΠΑ από τις αρχές και τις αξίες που παραδοσιακά προέβαλλαν. Και δεύτερον, επειδή – σε αντίθεση με την αμερικανική πολιτική που χαρακτηρίζεται από απρόβλεπτες μεταστροφές – οι άλλες χώρες γνωρίζουν τι να περιμένουν από το Πεκίνο.
Η αντιπαράθεση των δύο υπερδυνάμεων δεν αφορά μόνο το εμπόριο ή την επιρροή σε εδάφη και συμμαχίες. Αγγίζει βαθύτερα ζητήματα: διαφορετικά οράματα για την οργάνωση των κρατικών θεσμών, της οικονομίας, της πολιτικής και του νομικού συστήματος. Παραδοσιακά, το αμερικανικό μοντέλο της φιλελεύθερης δημοκρατίας με οικονομία αγοράς και ανεξάρτητη δικαιοσύνη βρισκόταν σε ευθεία αντίθεση με το κινεζικό μοντέλο της ελεγχόμενης οικονομίας και της άμεσης κομματικής εποπτείας σε όλους τους θεσμούς.
Ωστόσο, σύμφωνα με την ανάλυση, ο Τραμπ φέρνει τις ΗΠΑ πιο κοντά στη λογική του Πεκίνου. Έχει παρέμβει άμεσα στις αγορές, δίνοντας προτεραιότητα σε εταιρείες και κλάδους που ευνοούν τον ίδιο και το περιβάλλον του, ενώ επιχείρησε ακόμη και να επηρεάσει χρηματοοικονομικές αποφάσεις, όπως τα επιτόκια πιστωτικών καρτών. Έχει αμφισβητήσει επίσημα οικονομικά στοιχεία αντί να αποδεχθεί την πραγματικότητα που αποτυπώνουν και έχει εκφράσει την επιθυμία να ελέγχει τις αποφάσεις της κεντρικής τράπεζας για τα επιτόκια, όπως συμβαίνει στην Κίνα.
Παράλληλα, έχει απομακρύνει αξιωματούχους που δεν επέδειξαν αφοσίωση στις πολιτικές του και έχει χρησιμοποιήσει το νομικό σύστημα κατά πολιτικών αντιπάλων. Η κυβέρνησή του έχει επιτεθεί σε δικαστές που εξέδωσαν δυσμενείς αποφάσεις, χαρακτηρίζοντάς τους κομματικούς, αν και μέχρι στιγμής δεν έχει αγνοήσει τις δικαστικές αποφάσεις. Ορισμένα μέλη της διοίκησης, πάντως, έχουν εκφράσει την επιθυμία να παρακάμψουν πλήρως τα δικαστήρια, κάτι που θυμίζει το καθεστώς στην Κίνα, όπου το Κομμουνιστικό Κόμμα βρίσκεται υπεράνω της δικαστικής εξουσίας.
Ανάλογες συγκρίσεις γίνονται και στο πεδίο της ενημέρωσης. Η οπτική του Τραμπ για τον Τύπο είναι εκείνη ενός μέσου που οφείλει να προβάλλει τα επιτεύγματά του και να μετριάζει την κριτική. Υπό την πίεση της κυβέρνησής του, ο ρόλος του Τύπου ως μηχανισμού ελέγχου της εξουσίας φέρεται να αποδυναμώνεται, σε ένα πλαίσιο που παραπέμπει σε μοντέλα αυστηρά ελεγχόμενης ενημέρωσης.
Στην εξωτερική πολιτική, οι συχνές και αιφνίδιες αλλαγές πορείας έχουν προκαλέσει σύγχυση σε ηγέτες άλλων χωρών. Ο Τραμπ έχει αμφισβητήσει το ΝΑΤΟ και έχει απειλήσει να καταστήσει τον Καναδά 51η πολιτεία των ΗΠΑ. Παραδοσιακοί σύμμαχοι όπως το Ηνωμένο Βασίλειο και η Νότια Κορέα βρέθηκαν αντιμέτωποι με αμερικανικούς δασμούς. Δεν είναι μόνο η σκληρή στάση απέναντι σε αντιπάλους, αλλά και οι επιθέσεις προς χώρες που μοιράζονται κοινές αξίες, που απομακρύνουν εταίρους από την Ουάσιγκτον.
Αντίθετα, η Κίνα, αν και αυστηρή απέναντι στους αντιπάλους της, θεωρείται από συμμάχους της πιο προβλέψιμη και σταθερή. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι χώρες στρέφονται μαζικά και με ενθουσιασμό προς το Πεκίνο. Η Κίνα εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται από πολλούς ως απαιτητικός και ενίοτε αναξιόπιστος εταίρος.
Ωστόσο, ενδέχεται να επικρατήσει «εξ αμελείας». Ακόμη κι αν δεν κερδίζει τις καρδιές των άλλων χωρών, το όραμά της για τη διεθνή τάξη κερδίζει έδαφος, επειδή οι Ηνωμένες Πολιτείες, αντί να προσφέρουν μια σαφή και ελκυστική εναλλακτική, αρχίζουν να θυμίζουν ολοένα και περισσότερο το μοντέλο που μέχρι πρότινος αντιπαρέθεταν.
