Ο Πούτιν τεστάρει το ΝΑΤΟ στα απομακρυσμένα νησιά της Νορβηγίας στην Αρκτική
Για το μεγαλύτερο μέρος του περασμένου αιώνα, η μεγαλύτερη απειλή για τους κατοίκους του Σβάλμπαρντ ήταν οι πολικές αρκούδες. Όλο και περισσότερο, όμως, η απειλή προέρχεται πλέον από τη Ρωσία.
σχετικά άρθρα
Αυξάνονται οι φόβοι ότι η Μόσχα θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει το εκτεταμένο αρχιπέλαγος της Αρκτικής -τμήμα της Νορβηγίας με ιδιαίτερο νομικό καθεστώς- για να δοκιμάσει στρατιωτικά το ΝΑΤΟ, εν μέσω αυξανόμενης αβεβαιότητας σχετικά με τη δέσμευση των ΗΠΑ στην ευρωπαϊκή άμυνα.
Οι σύμμαχοι υποψιάζονται ότι η Ρωσία διερευνά κρίσιμα υποθαλάσσια καλώδια στα ύδατα ανοιχτά του Σβάλμπαρντ και πραγματοποιεί στρατιωτικού τύπου δραστηριότητες που δοκιμάζουν τα όρια των κανόνων που διέπουν την παρουσία της εκεί. Καθώς η Ρωσία εντείνει τις υβριδικές επιθέσεις σε ολόκληρη την Ευρώπη, το Όσλο σπεύδει να ενισχύσει τις ναυτικές δυνατότητες και τις δυνατότητες επιτήρησής του για να προστατεύσει τη βόρεια πτέρυγά του, ενώ οι τοπικές αρχές στο Σβάλμπαρντ επενδύουν σε κρίσιμες υποδομές -και έχουν ακόμη και σχέδιο εκκένωσης σε εφαρμογή.
“Υπάρχει περισσότερη ένταση στην Αρκτική και στον βορρά και, φυσικά, το Σβάλμπαρντ αποτελεί επίσης μέρος αυτής”, δήλωσε στο Politico ο Νορβηγός υπουργός Άμυνας Τόρε Σάντβικ. “Γνωρίζουμε ότι η Ρωσία … χρησιμοποιεί πολλούς τρόπους για να προσπαθήσει να προκαλέσει ή να βρει τρόπους να ασκήσει υβριδικές απειλές”, σημείωσε.
Παρά το γεγονός ότι αποτελεί νορβηγικό έδαφος, το κύριο νησί του αρχιπελάγους, το Σπίτσμπεργκεν, φιλοξενεί μια ρωσική πόλη.
Για δεκαετίες, η Μόσχα και το Όσλο κατάφεραν σε μεγάλο βαθμό να αποτρέψουν την κλιμάκωση των εντάσεων -όμως αυτή η εύθραυστη ισορροπία δέχεται πλέον ολοένα μεγαλύτερη πίεση. Οι δυτικές χώρες ανησυχούν όλο και περισσότερο για τις ρωσικές υβριδικές επιθέσεις στην Ευρώπη και προειδοποιούν ότι η Μόσχα θα μπορούσε να επιχειρήσει μια περιορισμένη εισβολή εναντίον ενός κράτους-μέλους του ΝΑΤΟ έως το τέλος της δεκαετίας.
“Η ρωσική ηγεσία είναι εξαιρετικά απρόβλεπτη και ολοένα περισσότερο διατεθειμένη να αναλαμβάνει ρίσκα”, δήλωσε η Κάρι Άγκα Μίκελμποστ, καθηγήτρια ρωσικής ιστορίας και ειδική στο Σβάλμπαρντ στο Αρκτικό Πανεπιστήμιο της Νορβηγίας. “Δεν θα απέκλεια κανένα σενάριο όσον αφορά τη βούληση του Κρεμλίνου να έρθει σε αντιπαράθεση με το ΝΑΤΟ”.
Βόρειος Πόλος, υψηλή ένταση
Για δεκαετίες, το Σβάλμπαρντ συμβόλιζε το νορβηγικό δόγμα “Βόρειος Πόλος, χαμηλή ένταση”, το οποίο προέβλεπε προσπάθειες οικοδόμησης συνεργασίας μεταξύ των χωρών της Αρκτικής, συμπεριλαμβανομένης της Ρωσίας.
Πέρα από την απομακρυσμένη τοποθεσία του -βρίσκεται σε απόσταση άνω των 900 χιλιομέτρων από την ηπειρωτική Νορβηγία- και τις παγετώδεις θερμοκρασίες του, αυτό οφειλόταν και στο μοναδικό καθεστώς του αρχιπελάγους. Βάσει μιας διεθνούς συνθήκης του 1920, οι χώρες αναγνώρισαν την κυριαρχία του Όσλο επί των νησιών και, σε αντάλλαγμα, απέκτησαν δικαιώματα εκμετάλλευσης των φυσικών πόρων -με τους Σοβιετικούς να αγοράζουν την πόλη Μπάρεντσμπουργκ για την εξόρυξη των τοπικών κοιτασμάτων άνθρακα λίγο αργότερα.
Η συνθήκη απαγόρευε επίσης σε οποιοδήποτε κράτος να χρησιμοποιεί το Σβάλμπαρντ για “πολεμικούς σκοπούς”, συμπεριλαμβανομένης της κατασκευής ναυτικών βάσεων και οχυρώσεων, αν και η Νορβηγία επισκέπτεται το αρχιπέλαγος με σκάφη της ακτοφυλακής και του στρατού.
Στην κορύφωση του Ψυχρού Πολέμου, 2.400 Σοβιετικοί πολίτες ζούσαν στο Σπίτσμπεργκεν, το μοναδικό κατοικημένο νησί, αποτελώντας περίπου το 70% του πληθυσμού του.
Η Μόσχα έχει ελάχιστο κίνητρο να ανατρέψει τη συνθήκη, καθώς κάτι τέτοιο θα μπορούσε να στραφεί εναντίον των δικών της συμφερόντων. Με τη βορειοδυτική ρωσική χερσόνησο Κόλα -όπου βρίσκεται τα δύο τρίτα των υποβρυχίων της που διαθέτουν δυνατότητα δεύτερου πυρηνικού πλήγματος- να απέχει περίπου 1.000 χιλιόμετρα, “η Ρωσία έχει επιδείξει προσοχή ώστε να αποφύγει οποιουδήποτε είδους κλιμάκωση”, δήλωσε η Μίκελμποστ.
Αυτό καθιστά την περιοχή στρατηγικής σημασίας και για το ΝΑΤΟ. “Σε μια στρατιωτική σύγκρουση … από εδώ θα μπορούσαν να εισέλθουν τα ρωσικά υποβρύχια στον Βόρειο Ατλαντικό και να κρυφτούν σε μεγαλύτερα βάθη, αποτελώντας απειλή για το ΝΑΤΟ και τις ΗΠΑ”, υποστήριξε.
Ωστόσο, οι εντάσεις έχουν αυξηθεί μετά την πλήρους κλίμακας εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία.
Από το 2022, Ρώσοι τοπικοί αξιωματούχοι έχουν δεχθεί επικρίσεις επειδή φιλοξενούν μια οργάνωση νεολαίας που συνδέεται έμμεσα με το ναυτικό, ανακοινώνουν ασκήσεις πυραύλων στην περιοχή και πραγματοποιούν ετήσιες παρελάσεις με στρατιωτικά διακριτικά, οι οποίες κάποτε περιλάμβαναν και πτήση ελικοπτέρου πάνω από την περιοχή.
Η Μόσχα άρχισε επίσης απευθείας ακτοπλοϊκές συνδέσεις από τη Ρωσία το 2024 και πέρυσι ίδρυσε παράρτημα της Ρωσικής Γεωγραφικής Εταιρείας, η οποία διοικείται από τον πρώην υπουργό Άμυνας Σεργκέι Σοϊγκού.
“Τις αποκαλούμε προκλήσεις της γκρίζας ζώνης”, δήλωσε η Μίκελμποστ. “Είναι ένας πολύ οικονομικά αποδοτικός τρόπος για να επιβεβαιώνει η Ρωσία την παρουσία της και … να αμφισβητεί τη δικαιοδοσία της Νορβηγίας”.
Ως αποτέλεσμα, οι νορβηγικές υπηρεσίες πληροφοριών προειδοποίησαν φέτος ότι το Κρεμλίνο “επιδιώκει να αυξήσει τα περιθώρια δράσης της Ρωσίας στο Σβάλμπαρντ”.
Βρετανικές, αμερικανικές και νορβηγικές δυνάμεις φέρεται να εντόπισαν αυτή την άνοιξη ρωσικά σκάφη να δοκιμάζουν ένα μυστικό όπλο για την κοπή υποθαλάσσιων καλωδίων στα ανοικτά των ακτών του Σβάλμπαρντ.
Παρότι τα αποθέματα άνθρακα του Μπάρεντσμπουργκ μειώνονται, η Μόσχα δεν εγκαταλείπει την πόλη. Η Μόσχα παρείχε στην κρατική εταιρεία Trust Arktikugol, η οποία διαχειρίζεται το Μπάρεντσμπουργκ, περίπου 1,89 δισεκατομμύρια ρούβλια (20 εκατομμύρια ευρώ) σε κρατικές επιδοτήσεις το 2025, σύμφωνα με τα οικονομικά στοιχεία της.
Ο πρεσβευτής της Ρωσίας στη Νορβηγία, Νικολάι Κορτσούνοφ, δήλωσε στο Politico ότι επιθυμεί να δει έναν “μετασχηματισμό των οικονομικών δραστηριοτήτων” από τον άνθρακα προς τις υπηρεσίες στο Μπάρεντσμπουργκ και ανέφερε ότι η Arktikugol επενδύει στη συντήρηση της πόλης.
Γερανοί και σκαλωσιές κοσμούν πολλά από τα κτίρια της σοβιετικής εποχής στο Μπάρεντσμπουργκ, τα οποία είναι διάσπαρτα σε μια απόκρημνη πλαγιά που βλέπει στον επιβλητικό, διάστικτο με χιόνι, παγετώνα Βόρινγκεν -ένδειξη του συνεχιζόμενου ενδιαφέροντος της Ρωσίας.
Ωστόσο, “δεν αμφισβητούμε καμία κυριαρχία της Νορβηγίας”, επέμεινε ο Κορτσούνοφ. “Τονίζουμε την ανάγκη και τη σημασία της πλήρους εφαρμογής της Συνθήκης του Σβάλμπαρντ”, είπε, κατηγορώντας το Όσλο ότι συμβάλλει σε μια “αρνητική τάση προς τη στρατιωτικοποίηση από το ΝΑΤΟ ολόκληρης της περιοχής Βαλτικής-Αρκτικής”.
Ο αντιναύαρχος Ρούνε Άντερσεν, επικεφαλής του Νορβηγικού Κοινού Αρχηγείου, δήλωσε ότι προτεραιότητά του ήταν “να επιτευχθεί αυτή η ισορροπία μεταξύ αποτροπής και διατήρησης της σταθερότητας” στο Σβάλμπαρντ, καθώς και η διατήρηση μιας “ήρεμης και ψύχραιμης” στάσης απέναντι στις υβριδικές απειλές.
Ωστόσο, δεδομένων των “κινδύνων” κλιμάκωσης, ο στρατός επενδύει στην ενίσχυση των δυνατοτήτων επιτήρησής του, δήλωσε, μεταξύ άλλων με την εκτόξευση τριών νέων δορυφόρων χαρτογράφησης θαλάσσιων περιοχών το επόμενο έτος -παράλληλα με “την ανανέωση του ναυτικού και της ακτοφυλακής … ώστε να υπάρχει συνεχής παρουσία” στην περιοχή.
Καθώς επιδιώκει να ενισχύσει τη βόρεια πτέρυγά της, η Νορβηγία αγοράζει πέντε φρεγάτες ανθυποβρυχιακού πολέμου Type-26 από τη Βρετανία και έξι υποβρύχια Type 212CD από τη Γερμανία. Το Όσλο εμβαθύνει επίσης τη στρατιωτική του συνεργασία με συμμάχους, μεταξύ άλλων με το Λονδίνο και το Βερολίνο, ενώ αυτόν τον μήνα πραγματοποίησε κοινές ασκήσεις γύρω από το βόρειο νορβηγικό νησί Γιαν Μάγεν.
Οι χώρες του ΝΑΤΟ “βρίσκονται ολοένα συχνότερα στα χωρικά μας ύδατα”, δήλωσε ο υπουργός Σάντβικ. Η υπεράσπιση του Σβάλμπαρντ αποτελεί επίσης μέρος της διαδικασίας σχεδιασμού του ΝΑΤΟ, ανέφερε.
Σε τοπικό επίπεδο, η στρατηγική είναι να περιοριστούν οι εντάσεις. Η αναπληρώτρια κυβερνήτης του Σβάλμπαρντ, Καταρίνα Ρίσε, δήλωσε ότι το γραφείο της συναντάται με το τοπικό ρωσικό προξενείο τέσσερις φορές τον χρόνο. “Έχουμε έναν καλό και εποικοδομητικό διάλογο”, είπε. “Είναι δική μας ευθύνη να διασφαλίσουμε τη σταθερότητα και … τη χαμηλή ένταση εδώ”.
Ο Τέριε Άουνεβικ, δήμαρχος του Λόνγκιεαρμπιεν, της κύριας νορβηγικής πόλης στο Σπίτσμπεργκεν, δήλωσε ότι οι αρχές έχουν καταρτίσει σχέδια για την ταχεία εκκένωση του οικισμού σε περίπτωση που κλιμακωθούν οι εντάσεις.
Με μόλις δύο υποθαλάσσια καλώδια διαδικτύου, ένα αεροδρόμιο, μία δεξαμενή νερού και έναν σταθμό παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας που λειτουργεί με ντίζελ και εξαρτάται από εισαγωγές, ο Άουνεβικ δήλωσε ότι βρίσκονται σε εξέλιξη “σημαντικές επενδύσεις”, συμπεριλαμβανομένης της κατασκευής δύο νέων δεξαμενών νερού έως περίπου το 2029. “Είμαστε αρκετά ευάλωτοι από αυτή την άποψη”, είπε.
Στο κρύο
Από κοντά, το Μπάρεντσμπουργκ δεν μοιάζει ιδιαίτερα απειλητικό. Ελάχιστοι ντόπιοι βγαίνουν έξω από τα αρκετές δεκάδες ερειπωμένα κτίρια. Ένα σύννεφο καπνού βγαίνει από το παλιό εργοστάσιο άνθρακα και μια μοναχική σοβιετική σημαία με το σφυροδρέπανο ανεμίζει στον άνεμο. Το Μπάρεντσμπουργκ δίνει την αίσθηση ενός εγκαταλειμμένου απομειναριού μιας περασμένης εποχής.
Μέρος της πρόσφατης υβριδικής δραστηριότητας οφείλεται επίσης σε μια τοπική προσπάθεια για να προσελκύσει την προσοχή της Μόσχας, δήλωσε ο Άριλντ Μόε, ερευνητής καθηγητής και ειδικός σε θέματα Ρωσίας στο think tank Fridtjof Nansen Institute. “Αξιοποιούν τις εθνικιστικές ευαισθησίες … για να εξασφαλίσουν προτεραιότητες και χρηματοδότηση”.
Ωστόσο, η απρόβλεπτη στάση του Πούτιν και η επανειλημμένη αμφιταλάντευση του Τραμπ όσον αφορά το ΝΑΤΟ παραμένουν απρόβλεπτοι παράγοντες.
Καθώς οι πράξεις δολιοφθοράς, οι κυβερνοεπιθέσεις και οι παραβιάσεις του εναέριου χώρου σε ολόκληρη την Ευρώπη πολλαπλασιάζονται, αυξάνονται οι φόβοι ότι ο Πούτιν θα μπορούσε να κλιμακώσει περαιτέρω την κατάσταση, σύμφωνα με δύο διπλωμάτες του ΝΑΤΟ.
Η ανησυχία είναι επίσης έντονη στο Σπίτσμπεργκεν. Στο Μπάρεντσμπουργκ, “δεν μιλάμε για [πολιτικά] θέματα”, δήλωσε μια σερβιτόρα από την Αγία Πετρούπολη, η οποία ζήτησε να μην αναφερθεί το όνομά της, ενώ αναγνώρισε ότι οι κάτοικοι φοβούνται έναν ενδεχόμενο πόλεμο μεταξύ ΝΑΤΟ και Ρωσίας. “Φυσικά και αυτό μας ανησυχεί”, είπε.
“Υπάρχει, φυσικά, αυτή η συνεχής συζήτηση σχετικά με το εάν η ρωσική κυβέρνηση θέλει να πιέσει ένα κράτος-μέλος του ΝΑΤΟ και το Σβάλμπαρντ είναι το μέρος όπου θα το έκανε”, δήλωσε ο Γιόναταν Σβένσον, οδηγός αποστολών που ζει στο Λόνγκιεαρμπιεν εδώ και πέντε χρόνια.
Για να περιορίσει αυτούς τους φόβους, το ΝΑΤΟ θα πρέπει να εξετάσει το ενδεχόμενο αεροπορικών περιπολιών πάνω από το Σβάλμπαρντ, να μετακινήσει αμυντικά εναέρια μέσα προς τον βορρά της ηπειρωτικής Νορβηγίας και να πραγματοποιεί κοινές ασκήσεις στην περιοχή, δήλωσαν οι δύο διπλωμάτες του ΝΑΤΟ, υπό την προϋπόθεση ότι το Όσλο θα συμφωνούσε και ότι τα μέτρα θα συμμορφώνονταν με τη Συνθήκη του Σβάλμπαρντ.
Ωστόσο, μέχρι στιγμής το ΝΑΤΟ δεν έχει ανακοινώσει δημόσια σχέδια για την ενίσχυση της ναυτικής ή αεροπορικής παρουσίας του γύρω από τα νησιά. Ορισμένοι, όμως, ανησυχούν ότι η σημερινή στάση της συμμαχίας δεν θα είναι αρκετή για να αποτρέψει τη Μόσχα.
Θεωρητικά, θα ήταν “πραγματικά εύκολο” για τη Ρωσία να καταλάβει το Σβάλμπαρντ, δήλωσε ο Στόλε Ούλρικσεν, λέκτορας στη Βασιλική Νορβηγική Ναυτική Ακαδημία, εάν μετέφερε αεροπορικώς ειδικές δυνάμεις από τη βόρεια Ρωσία και καταλάμβανε το αεροδρόμιο. Ωστόσο, υποστήριξε ότι ένα τέτοιο σενάριο είναι απίθανο.
Ωστόσο, η Μόσχα δεν θα χρειαζόταν να προχωρήσει σε πλήρη κατάληψη. Σύμφωνα με τη Μίκελμποστ, αναλύτρια, η Ρωσία θα μπορούσε να προκαλέσει μια κατάσταση έκτακτης ανάγκης που θα επηρέαζε τους τοπικούς Ρώσους πολίτες και να στείλει δυνάμεις διαχείρισης κρίσεων, μια κίνηση που ενδέχεται να μην ενεργοποιούσε ξεκάθαρα τη ρήτρα αμοιβαίας άμυνας του ΝΑΤΟ, το Άρθρο 5.
“Το χειρότερο δυνατό σενάριο είναι μια κατάσταση στην οποία η Μόσχα βλέπει μια ευκαιρία να δοκιμάσει τη συνοχή του ΝΑΤΟ”, είπε. “Ίσως η Νορβηγία να ζητά απεγνωσμένα βοήθεια από τους συμμάχους και τότε να έχεις τον Ντόναλντ Τραμπ να λέει: “Όχι -δεν πρόκειται να διακινδυνεύσουμε τις καλές μας συμφωνίες με τη Ρωσία για χάρη αυτού του μικρού νησιού””.
