Οι πλούσιες χώρες του Κόλπου αντιμετωπίζουν τη μεγαλύτερη πρόκληση στην επισιτιστική τους ασφάλεια από την παγκόσμια κρίση τροφίμων του 2008, καθώς η σύγκρουση με το Ιράν απειλεί τη λειτουργία λιμανιών και διαταράσσει τη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ.
σχετικά άρθρα
Η πολεμική ένταση δοκιμάζει τη στρατηγική που υιοθέτησαν τα κράτη της περιοχής μετά το 2008, όταν η εκτίναξη των τιμών των τροφίμων τα οδήγησε να βασιστούν περισσότερο στις εισαγωγές και σε επενδύσεις σε γεωργική παραγωγή στο εξωτερικό.
Η επιλογή αυτή εγκατέλειψε παλαιότερα και ιδιαίτερα δαπανηρά προγράμματα που επιδίωκαν την αύξηση της εγχώριας παραγωγής βασικών δημητριακών, τα οποία όμως προσέκρουαν στις δύσκολες κλιματικές συνθήκες της περιοχής και στη χρόνια έλλειψη νερού. Η Σαουδική Αραβία, για παράδειγμα, άρχισε από το 2008 να περιορίζει το πρόγραμμα καλλιέργειας σιταριού, καταλήγοντας να εξαρτάται σχεδόν πλήρως από εισαγωγές.
Σήμερα, με τις διεθνείς θαλάσσιες μεταφορές να διαταράσσονται και τον εναέριο χώρο να έχει κλείσει σε πολλές χώρες της περιοχής, η οποία εξαρτάται σε ποσοστό 80%-90% από εισαγόμενα τρόφιμα, αναμένονται αυξήσεις τιμών και πιθανές ελλείψεις σε ορισμένα προϊόντα.
Όπως δήλωσε ο Νιλ Κουίλιαμ, συνεργάτης του think tank Chatham House, «με πάνω από το 70% των τροφίμων των χωρών του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου να εισάγονται μέσω των Στενών του Ορμούζ, οι χώρες της περιοχής κινδυνεύουν με ελλείψεις αν ο πόλεμος συνεχιστεί».
Ο ίδιος σημείωσε ότι τα κράτη του Κόλπου έχουν λάβει μέτρα για τη διαφοροποίηση των προμηθευτών και τη δημιουργία επαρκών αποθεμάτων ώστε να αντέξουν προσωρινές διαταραχές. Ωστόσο, τα αποθέματα αυτά μπορούν να καλύψουν τις ανάγκες μόνο για μερικούς μήνες. Μετά από αυτό το διάστημα, όπως είπε, οι αυξήσεις τιμών και οι καθυστερήσεις στις παραδόσεις θα αρχίσουν να επηρεάζουν τις αγορές.
Τα Στενά του Ορμούζ ως κρίσιμο σημείο
Οι αναλυτές προειδοποιούν ότι ακόμη και προσωρινός αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ θα μπορούσε να προκαλέσει σημαντικές πιέσεις, καθώς θα ανάγκαζε τα πλοία να κατευθύνονται από μεγάλα λιμάνια σε μικρότερα με περιορισμένες δυνατότητες.
Τα περισσότερα μεγάλα λιμάνια του Κόλπου, όπως το Τζέμπελ Άλι στο Ντουμπάι και τα κύρια λιμάνια του Κουβέιτ, του Μπαχρέιν, του Κατάρ και της ανατολικής ακτής της Σαουδικής Αραβίας, βρίσκονται σε περιοχές όπου η θαλάσσια κυκλοφορία πρέπει να περάσει από τα Στενά του Ορμούζ.
Ιρανικές επιθέσεις έπληξαν αυτή την εβδομάδα αρκετές από αυτές τις κρίσιμες υποδομές, μεταξύ των οποίων και το Τζέμπελ Άλι, το μεγαλύτερο λιμάνι εμπορευματοκιβωτίων της περιοχής, το οποίο ανέστειλε τη λειτουργία του για αρκετές ώρες.
Ο Ισάν Μπανού, επικεφαλής αναλυτής αγροτικών εμπορευμάτων στην εταιρεία Kpler, δήλωσε ότι «η μεγαλύτερη άμεση επίπτωση θα προέλθει από τον αποκλεισμό του Τζέμπελ Άλι, το οποίο εξυπηρετεί περίπου 50 εκατομμύρια ανθρώπους». Το λιμάνι λειτουργεί επίσης ως κόμβος επανεξαγωγών προς άλλες χώρες της περιοχής.
Τα λιμάνια των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων που βρίσκονται εκτός των Στενών έχουν περιορισμένη χωρητικότητα. Το λιμάνι Κορφακάν μπορεί να διαχειριστεί περίπου 5 εκατομμύρια εμπορευματοκιβώτια ετησίως, ενώ η Φουτζάιρα λιγότερο από 1 εκατομμύριο, γεγονός που καθιστά δύσκολη την κάλυψη της απώλειας δυναμικότητας από το Τζέμπελ Άλι ή το λιμάνι Χαλίφα του Άμπου Ντάμπι.
Ο Μπανού προειδοποίησε επίσης ότι χώρες όπως το Κατάρ, το Κουβέιτ, το Μπαχρέιν και το Ιράκ θα μπορούσαν ουσιαστικά να βρεθούν «χωρίς άμεση θαλάσσια πρόσβαση», εξαρτώμενες από χερσαίες μεταφορές μέσω της Σαουδικής Αραβίας, κάτι που θα δημιουργούσε συμφόρηση και θα αύξανε το κόστος.
Ανησυχία για αυξήσεις τιμών
Μέχρι στιγμής τα σοβαρά προβλήματα στην αγορά δεν έχουν εμφανιστεί. Οι αρχές των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων ανακοίνωσαν ότι τα στρατηγικά αποθέματα βασικών αγαθών επαρκούν για τέσσερις έως έξι μήνες και κάλεσαν τους πολίτες να καταγγέλλουν αδικαιολόγητες αυξήσεις τιμών μέσω ειδικής τηλεφωνικής γραμμής.
Εργαζόμενοι σε σούπερ μάρκετ δήλωσαν ότι τα ράφια παραμένουν σε μεγάλο βαθμό γεμάτα, αν και οι προμηθευτές χρειάζονται περισσότερο χρόνο για να ανανεώσουν ορισμένα προϊόντα. Το Ντουμπάι χαλάρωσε προσωρινά τους περιορισμούς στην κυκλοφορία φορτηγών ώστε να διατηρηθεί η ροή των αγαθών.
Η έναρξη των ιρανικών επιθέσεων το Σάββατο προκάλεσε κύμα αποθεματοποίησης από καταναλωτές και προσωρινή έλλειψη σε ορισμένα προϊόντα, γεγονός που ενίσχυσε την ανησυχία στην αγορά.
Ο Κουίλιαμ τόνισε ότι «ο αντιληπτός κίνδυνος παίζει σημαντικό ρόλο», σημειώνοντας πως ακόμη κι αν τα αποθέματα είναι επαρκή, η μαζική προσέλευση καταναλωτών στα σούπερ μάρκετ μπορεί να προκαλέσει πανικό.
Κάποιοι κάτοικοι δήλωσαν ήδη ότι έχουν παρατηρήσει αυξήσεις τιμών. Σε ανάρτηση σε τοπική ομάδα στο Facebook, καταναλωτής έγραψε: «Είναι μόνο σε εμένα που τα ψώνια κοστίζουν τριπλάσια από χθες; Ακόμη και οι μπανάνες έχουν εκτοξευθεί».
Τα προϊόντα που αλλοιώνονται εύκολα, όπως τα φρούτα, είναι ιδιαίτερα ευάλωτα σε καθυστερήσεις μεταφοράς. Η μεταφορά τροφίμων αεροπορικώς, όταν ανοίξει ο εναέριος χώρος, θα μπορούσε να μειώσει τον χρόνο παράδοσης αλλά θα αυξήσει σημαντικά το κόστος.
Όπως σημείωσε ο Τζάστιν Αλεξάντερ, αναλυτής για τον Κόλπο στην GlobalSource Partners και διευθυντής της Khalij Economics, «αν τα τρόφιμα μεταφέρονται αεροπορικώς ή μέσω χερσαίων διαδρομών, το κόστος θα είναι υψηλότερο από τη θαλάσσια μεταφορά».
Πρόσθεσε ότι οι κυβερνήσεις της περιοχής ενδέχεται να επιλέξουν να απορροφήσουν μέρος αυτού του κόστους μέσω επιδοτήσεων τροφίμων, κάτι που έχει συμβεί και σε προηγούμενες κρίσεις.
Στρατηγικά αποθέματα και περιφερειακή συνεργασία
Τα τελευταία είκοσι χρόνια, οι χώρες του Κόλπου έχουν επενδύσει σημαντικά σε σύγχρονες εγκαταστάσεις αποθήκευσης δημητριακών, ικανές να φιλοξενούν εκατοντάδες χιλιάδες τόνους βασικών τροφίμων όπως σιτάρι, ρύζι και φυτικά έλαια.
Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα εγκαινίασαν το 2016 μεγάλα σιλό δημητριακών στη Φουτζάιρα, στον Ινδικό Ωκεανό και εκτός των Στενών του Ορμούζ, με χωρητικότητα περίπου 300.000 τόνων. Η τοποθεσία επιλέχθηκε στρατηγικά ώστε να παρακάμπτει το Ορμούζ, το οποίο το Ιράν έχει κατά καιρούς απειλήσει να κλείσει σε περιόδους έντασης με τη Δύση.
Σύμφωνα με τον Σουντακάρ Τομάρ, πρόεδρο της India Middle East Agri Alliance Ecosystem, τα σιλό της Φουτζάιρα λειτουργούν ως «βαλβίδα ασφαλείας», προσφέροντας ευελιξία στις διαδρομές μεταφοράς και διαφοροποίηση του κινδύνου όταν το θαλάσσιο περιβάλλον του Κόλπου γίνεται πιο ασταθές.
Αρχικά υπήρχε η ιδέα τα αποθέματα έκτακτης ανάγκης να μοιράζονται μεταξύ των χωρών της περιοχής. Ωστόσο πρακτικές δυσκολίες, όπως οι μεγάλες αποστάσεις και οι περιορισμένες οδικές και σιδηροδρομικές συνδέσεις, οδήγησαν τελικά κάθε χώρα να δημιουργήσει τα δικά της αποθέματα.
Παράδειγμα αποτελεί το Κατάρ, το οποίο έχει κατασκευάσει στο λιμάνι Χαμάντ τον τερματικό σταθμό επισιτιστικής ασφάλειας με 51 σιλό ελεγχόμενης θερμοκρασίας.
Οι αναλυτές τονίζουν ότι η στενή συνεργασία μεταξύ των χωρών του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου θα είναι κρίσιμη για να αποφευχθούν σοβαρές ελλείψεις τροφίμων.
Όπως σημείωσε ο Νιλ Κουίλιαμ, «θα απαιτηθεί στενός συντονισμός μεταξύ των κρατών του Κόλπου για τη διαχείριση της πολύπλοκης εφοδιαστικής αλυσίδας και για να διασφαλιστεί ότι και τα έξι κράτη, αλλά και το Ιράκ, θα μπορέσουν να καλύψουν τις ανάγκες τους».
