Ιστορική αλλαγή στο Μαρόκο: Η πρώτη γυναίκα πρωθυπουργός ανέλαβε καθήκοντα με αρκετά στοιχήματα μπροστά της
Τη Φατίμα Ζάχρα Ελ Μανσούρι διόρισε ο βασιλιάς του Μαρόκου, Μοχάμεντ ΣΤ’, ως την πρώτη γυναίκα πρωθυπουργό στην ιστορία της χώρας, αναζωπυρώνοντας τη συζήτηση για το κατά πόσο οι γυναίκες μπορούν να καταλάβουν το υψηλότερο πολιτικό αξίωμα.
σχετικά άρθρα
Έτσι, ενώ αρκετοί χαιρέτισαν τον διορισμό της ως ιστορικό βήμα για την εκπροσώπηση των γυναικών σε πολιτειακά αξιώματα της αφρικανικής χώρας, ορισμένοι θρησκευτικοί και παραδοσιακοί κύκλοι εξέφρασαν επιφυλάξεις. Την ίδια στιγμή, ακτιβίστριες για τα δικαιώματα των γυναικών υπογραμμίζουν, πάντως, ότι μεγαλύτερη σημασία από τον ίδιο τον διορισμό θα έχουν οι πράξεις της Ελ Μανσούρι για την προώθηση της ισότητας.
Ο Μουσταφά Ραμίντ, πρώην υπουργός Δικαιοσύνης και μέλος προηγούμενης κυβέρνησης υπό ισλαμιστική ηγεσία, έθεσε στις αρχές του μήνα ζήτημα σχετικά με την καταλληλότητα των γυναικών για το ανώτατο πολιτικό αξίωμα της χώρας, σε μακροσκελή ανάρτησή του στο Facebook. Στην ανάρτηση επικαλέστηκε ρήση που συνδέεται με το Ισλάμ, σύμφωνα με την οποία «ένας λαός που εμπιστεύεται τις υποθέσεις του σε μια γυναίκα δεν θα ευημερήσει ποτέ».
Ο Ραμίντ υποστήριξε ότι θα πρέπει να υπάρχει ισορροπία ανάμεσα στην ισότητα και τη διακυβέρνηση του κράτους σε μια χώρα με μουσουλμανική πλειοψηφία, επισημαίνοντας παράλληλα ότι το ύψιστο αξίωμα στη χώρα, αυτό του βασιλιά, προορίζεται για άνδρα.
Το Μαρόκο είναι συνταγματική μοναρχία. Ωστόσο, ο 63χρονος βασιλιάς Μοχάμεντ ΣΤ’ εξακολουθεί να ασκεί σημαντική επιρροή στην εκτελεστική εξουσία.
Το Κόμμα Αυθεντικότητας και Νεωτερικότητας (PAM), στο οποίο ανήκει η Ελ Μανσούρι, κέρδισε τις περισσότερες έδρες στις βουλευτικές εκλογές του Σεπτεμβρίου και στη συνέχεια ανακοίνωσε συμμαχία με άλλα τρία κόμματα. Συνολικά, τα τέσσερα κόμματα διαθέτουν 207 από τις 395 έδρες του κοινοβουλίου.
Ο διορισμός της 50χρονης Ελ Μανσούρι αποτελεί ιστορική εξέλιξη για τις γυναίκες στο Μαρόκο. Παράλληλα, όμως, αναδεικνύει τις επιφυλάξεις και τις αντιδράσεις που εξακολουθούν να υπάρχουν στην κοινωνία απέναντι στην παρουσία των γυναικών στα κέντρα πολιτικής εξουσίας.
Ανάμεικτες αντιδράσεις Την επομένη του διορισμού της Ελ Μανσούρι, το τοπικό τηλεοπτικό δίκτυο Chouf TV βγήκε στους δρόμους για να καταγράψει τις αντιδράσεις Μαροκινών ανδρών σχετικά με το γεγονός ότι μια γυναίκα αναλαμβάνει την ηγεσία της κυβέρνησης.
Οι περισσότεροι μεσήλικες ή μεγαλύτεροι άνδρες δίστασαν προτού απαντήσουν. Ορισμένοι δήλωσαν ότι αποδέχονται την απόφαση του βασιλιά, ενώ άλλοι υπογράμμισαν πως «δεν αισθάνονται και τόσο άνετα» με αυτή την εξέλιξη.
Η κριτική στη μοναρχία στο Μαρόκο μπορεί να έχει και νομικές συνέπειες, καθώς ο ποινικός κώδικας της χώρας ποινικοποιεί ορισμένες εκφράσεις που θεωρούνται προσβλητικές για τον βασιλιά, τη βασιλική οικογένεια και τον θεσμό της μοναρχίας.
Πολλοί νέοι Μαροκινοί, και ιδιαίτερα γυναίκες, υποδέχθηκαν πάντως θετικά τον διορισμό της.
Παρά τις αλλαγές στις κοινωνικές αντιλήψεις, η επιρροή των παραδοσιακών και θρησκευτικών απόψεων παραμένει ισχυρή στο Μαρόκο. Στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης για την ισότητα των φύλων βρίσκονται ζητήματα οικογενειακού δικαίου, όπως η κληρονομιά, ο γάμος και το διαζύγιο.
Περισσότερες από δύο δεκαετίες στην πολιτική Η Ελ Μανσούρι δεν είναι νέο πρόσωπο στην πολιτική σκηνή. Διαθέτει περισσότερες από δύο δεκαετίες εμπειρίας στη δημόσια ζωή και έχει διατελέσει δήμαρχος του Μαρακές, ενώ έχει αναλάβει διάφορα κυβερνητικά αξιώματα και έχει εκλεγεί στο κοινοβούλιο.
Ιστορική αλλαγή στο Μαρόκο: Η πρώτη γυναίκα πρωθυπουργός ανέλαβε καθήκοντα με αρκετά στοιχήματα μπροστά της
Προηγουμένως είχε υπηρετήσει επί πέντε χρόνια ως υπουργός Εθνικού Χωροταξικού Σχεδιασμού, Πολεοδομίας, Στέγασης και Πολιτικής Πόλεων στην κυβέρνηση του πρωθυπουργού Αζίζ Αχανούς.
Μετά τον διορισμό της στην πρωθυπουργία, η Ελ Μανσούρι χαρακτήρισε την εξέλιξη ιστορική στιγμή για τις γυναίκες του Μαρόκου. «Το να είμαι η πρώτη γυναίκα που ηγείται της κυβέρνησης δεν αποτελεί μόνο προσωπική υπερηφάνεια για εμένα, αλλά πηγή υπερηφάνειας για όλες τις γυναίκες της χώρας», δήλωσε.
Ωστόσο, δεν έχει ακόμη διευκρινίσει εάν προτίθεται να προωθήσει τις προτάσεις για μεταρρύθμιση του οικογενειακού δικαίου.
Στη μέχρι τώρα πολιτική της διαδρομή δεν έχει αναπτύξει ιδιαίτερα έντονο δημόσιο λόγο για τα δικαιώματα των γυναικών. Ακόμη και όταν τα ζητήματα της κληρονομιάς, της πολυγαμίας και των αλλαγών στο οικογενειακό δίκαιο βρίσκονταν στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης, δεν είχε διατυπώσει σαφή δημόσια θέση.
Τα πολιτικά συμφέροντα της μοναρχίας και η γυναικεία ηγεσία Η Δρ Ιρένε Φερνάντες-Μολίνα, ειδικός σε θέματα του Παγκόσμιου Νότου στο Πανεπιστήμιο του Έξετερ στη Βρετανία, εντάσσει τον διορισμό της Ελ Μανσούρι στο ευρύτερο πλαίσιο των πολιτικών συμφερόντων της μοναρχίας.
Όπως δήλωσε στο BBC, «δύο ζητήματα κυριάρχησαν στην ειδησεογραφία γύρω από τις βουλευτικές εκλογές του Σεπτεμβρίου στο Μαρόκο. Πρώτον, η χαμηλότερη συμμετοχή των τελευταίων δύο δεκαετιών. Δεύτερον, ο διορισμός για πρώτη φορά μιας γυναίκας στην πρωθυπουργία από τον βασιλιά Μοχάμεντ ΣΤ΄».
«Το πρώτο ζήτημα δεν μπορεί να γίνει κατανοητό ανεξάρτητα από το δεύτερο», πρόσθεσε.
Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, μόλις το 38% των εγγεγραμμένων ψηφοφόρων προσήλθε στις κάλπες. Το ποσοστό είναι ακόμη χαμηλότερο εάν ληφθεί υπόψη το σύνολο των πολιτών που είχαν δικαίωμα ψήφου.
Η Φερνάντες-Μολίνα χαρακτήρισε τον διορισμό της Ελ Μανσούρι παράδειγμα «αυταρχικού κρατικού φεμινισμού». Όπως εξηγεί, πρόκειται για μια πρακτική κατά την οποία το κράτος αξιοποιεί επιλεκτικά και από τα πάνω στρώματα το κίνημα για τα δικαιώματα των γυναικών με στόχο την ενίσχυση της νομιμοποίησής του.
Κατά την ίδια, διορίζοντας μια γυναίκα στο υψηλότερο κυβερνητικό αξίωμα, η μοναρχία ενδέχεται να επιχειρεί να παρουσιάσει μια εικόνα εκσυγχρονισμού και προόδου. Δεν είναι όμως βέβαιο ότι κάτι τέτοιο θα αλλάξει τον ρυθμό των πολιτικών ή κοινωνικών μεταρρυθμίσεων.
Ιστορικός διορισμός, αλλά ερωτήματα για την καταγωγή της Σύμφωνα με τη Μαροκινή ακτιβίστρια για τα δικαιώματα των γυναικών Γιασμίνα Μπενσλιμάν, ο διορισμός της Ελ Μανσούρι έσπασε ένα φράγμα που κρατούσε επί δεκαετίες. Ωστόσο, όπως σημειώνει, η οικογενειακή και κοινωνική της προέλευση έπαιξαν επίσης σημαντικό ρόλο στην πολιτική της πορεία.
«Αυτό αμφισβητεί παλιές αντιλήψεις, γιατί στο τέλος της ημέρας σπάει ένα φράγμα που δεν είχε σπάσει μέχρι σήμερα. Όμως έχει σημασία και ο τρόπος με τον οποίο έφτασε εκεί», δήλωσε.
Ο πατέρας της Ελ Μανσούρι, που έχει φύγει από τη ζωή, ήταν πασάς, δηλαδή ανώτερος τοπικός αξιωματούχος, και είχε υπηρετήσει επίσης ως διπλωμάτης.
Σύμφωνα με την Μπενσλιμάν, το προνομιούχο οικογενειακό υπόβαθρο της Ελ Μανσούρι και η πρόσβασή της σε πολιτικά δίκτυα τη διαφοροποιούν από πολλές άλλες γυναίκες στο Μαρόκο που είχαν πολύ λιγότερες ευκαιρίες να εισέλθουν στη δημόσια ζωή.
Για την Μπενσλιμάν και πολλές οργανώσεις δικαιωμάτων των γυναικών στο Μαρόκο, η μεταρρύθμιση της Moudawana, δηλαδή του οικογενειακού δικαίου, θα αποτελέσει μία από τις σημαντικότερες δοκιμασίες για τη νέα κυβέρνηση.
Οι μεταρρυθμίσεις που θα μπορέσει να προωθήσει η Ελ Μανσούρι θα εξαρτηθούν, ωστόσο, και από το πολιτικό σύστημα της χώρας. Ο βασιλιάς διατηρεί εκτεταμένες αρμοδιότητες σε κρίσιμους τομείς όπως η άμυνα και η εξωτερική πολιτική, ενώ ο επικεφαλής της κυβέρνησης λειτουργεί μέσα σε ένα σύστημα κατανομής της εξουσίας.
Για να προχωρήσει σε μεταρρυθμίσεις της Moudawana, η νέα πρωθυπουργός θα πρέπει επίσης να βρεθεί απέναντι στο συμβούλιο των θρησκευτικών λογίων, το οποίο αποτελείται κυρίως από άνδρες.
«Οι πράξεις είναι πιο σημαντικές από τον διορισμό» Ορισμένες γυναίκες στο Μαρόκο υποδέχθηκαν με ενθουσιασμό τον διορισμό της Ελ Μανσούρι, σημειώνοντας όμως ότι οι πράξεις της ως πρωθυπουργού θα καθορίσουν την πραγματική σημασία της ηγεσίας της.
Η νεαρή Μαροκινή Σάρα Ζουιτέν δήλωσε στο BBC: «Δεν θεωρώ ότι η Ελ Μανσούρι θα πρέπει να κριθεί αποκλειστικά με βάση το γεγονός ότι είναι γυναίκα. Το ότι μια γυναίκα φτάνει στην εξουσία δεν σημαίνει αυτομάτως ότι είναι υπέρμαχος των δικαιωμάτων των γυναικών». «Το κόμμα της παρουσιάζεται ως μια πολιτική δύναμη υπέρ του εκσυγχρονισμού. Θέλω λοιπόν να δω εάν αυτός ο ισχυρισμός θα μεταφραστεί σε πραγματικές αλλαγές», πρόσθεσε.
Ως η πρώτη γυναίκα πρωθυπουργός του Μαρόκου, η Ελ Μανσούρι έχει ήδη κατακτήσει μια ιστορική θέση. Το ερώτημα που παραμένει είναι ποια βήματα θα κάνει σε ζητήματα όπως τα δικαιώματα των γυναικών, η εκπαίδευση, η κληρονομιά, η πολυγαμία και το οικογενειακό δίκαιο. Η στάση που θα κρατήσει ανάμεσα στις διαφορετικές προσδοκίες του βασιλιά, της θρησκευτικής ηγεσίας και των οργανώσεων για τα δικαιώματα των γυναικών αναμένεται να καθορίσει την πορεία της πρωθυπουργίας της.
