Κρατικό θρησκευτικό ίδρυμα της Τουρκίας με περιουσιακά στοιχεία δισεκατομμυρίων φέρεται, σύμφωνα με έρευνα του Nordic Monitor, να έχει χρηματοδοτήσει τη Χαμάς — οργάνωση που έχει χαρακτηριστεί τρομοκρατική από τις ΗΠΑ και την Ευρωπαϊκή Ένωση — μέσω φιλανθρωπικών δράσεων, ανθρωπιστικής βοήθειας και κατασκευής τεμενών στη Γάζα.
σχετικά άρθρα
Πρόκειται για το Türkiye Diyanet Vakfı (Turkey Diyanet Foundation – TDV), το οποίο τυπικά εμφανίζεται ως ιδιωτικό ίδρυμα, ωστόσο διοικείται από ανώτατους κρατικούς αξιωματούχους. Σύμφωνα με το δημοσίευμα, το TDV έχει διοχετεύσει βοήθεια ύψους 46,3 εκατ. δολαρίων στη Γάζα από τις 7 Οκτωβρίου 2023 και έπειτα, μετά την επίθεση της Χαμάς και των συμμάχων της κατά ισραηλινών πολιτικών και στρατιωτικών στόχων.
Το ίδρυμα ιδρύθηκε το 1975 με επίσημο σκοπό την προώθηση επιστημονικής έρευνας και την έκδοση, επιμέλεια και μετάφραση έργων για το Ισλάμ. Ωστόσο, περιγράφεται ως ένας από τους κρατικούς φορείς που έχουν μετασχηματιστεί σε προέκταση της ισλαμιστικής κυβέρνησης του προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στο εξωτερικό. Θεωρείται το πλουσιότερο ίδρυμα στην Τουρκία, με σημαντικά περιουσιακά στοιχεία που προέρχονται κυρίως από δωρεές σε χρήμα και ακίνητα, χρηματοδοτώντας σειρά έργων στο εξωτερικό.
Αν και το συνολικό ύψος της περιουσίας του δεν έχει δημοσιοποιηθεί, ο προϋπολογισμός του για το 2024 ανήλθε σε 12,7 δισ. τουρκικές λίρες. Πρόεδρος του διοικητικού συμβουλίου είναι ο Safi Arpaguş, επικεφαλής ιμάμης της κυβέρνησης και πρόεδρος της Διεύθυνσης Θρησκευτικών Υποθέσεων (Diyanet), κρατικού οργανισμού με περισσότερους από 100.000 ιμάμηδες και εποπτεία περίπου 90.000 τεμενών στην Τουρκία και το εξωτερικό. Το TDV διαθέτει άμεση πρόσβαση στο δίκτυο τεμενών της Diyanet και δυνατότητα ταχείας συγκέντρωσης σημαντικών ποσών μέσω εκστρατειών μετά τις προσευχές της Παρασκευής.
Κατασκευή τεμενών και προπαγάνδα
Σύμφωνα με την έρευνα, το TDV δραστηριοποιείται επί χρόνια στη Γάζα, ενισχύοντας τη θέση της Χαμάς, ιδίως μέσω κατασκευής τεμενών. Μαζί με τη Diyanet και άλλους εταίρους, έχει χρηματοδοτήσει την ανέγερση εννέα τεμενών στη Γάζα, ενώ έχει συμβάλει και σε δεκάδες έργα ανακαίνισης και ανοικοδόμησης.
Ως παράδειγμα αναφέρεται το Τέμενος Bedir, η κατασκευή του οποίου χρηματοδοτήθηκε από το TDV. Σύμφωνα με το δημοσίευμα, έξω από το τέμενος είχε αναρτηθεί πανό με ένοπλο, μασκοφόρο άνδρα που έφερε κορδέλα με αραβικές επιγραφές που συνδέονται με τις Ταξιαρχίες Ιζζ αντ-Ντιν αλ-Κασάμ, τη στρατιωτική πτέρυγα της Χαμάς, καθώς και σύνθημα περί «θυσίας αίματος και ψυχής». Άλλη αφίσα απεικόνιζε «μάρτυρα» με ηρωικά χαρακτηριστικά.
Στην κατασκευή του τεμένους φέρεται να συμμετείχε και το Ίδρυμα Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και Ανθρωπιστικής Βοήθειας (İHH), τουρκική ΜΚΟ που, σύμφωνα με το δημοσίευμα, έχει κατηγορηθεί στο παρελθόν για διασυνδέσεις με τζιχαντιστικά δίκτυα.
Η πιο πρόσφατη περίπτωση αφορά τα εγκαίνια τεμένους αφιερωμένου στον Abdullah Yusuf Azzam, Παλαιστίνιο ιεροκήρυκα που διαδραμάτισε ρόλο στη δημιουργία της Χαμάς και συγκαταλέγεται στους ιδρυτές της Αλ Κάιντα.
Οι διδασκαλίες του Azzam και οι αναφορές σε υποθέσεις τρομοκρατίας
Ο Abdullah Azzam, που έχει χαρακτηριστεί «πατέρας της παγκόσμιας τζιχάντ», δολοφονήθηκε το 1989. Τα έργα του, όπως το βιβλίο «Hurilerin Aşıkları» («Οι εραστές των ουρίων»), το οποίο εξυμνεί περισσότερους από 150 μουτζαχεντίν που σκοτώθηκαν στον σοβιετο-αφγανικό πόλεμο, έχουν κυκλοφορήσει στην Τουρκία. Παρά απόφαση του 2016 του Ποινικού Δικαστηρίου Ειρήνης της Μερσίνης που απαγόρευσε το συγκεκριμένο βιβλίο και διέταξε την κατάσχεσή του, έλεγχος του Nordic Monitor τον Φεβρουάριο του 2026 διαπίστωσε ότι εξακολουθούσε να διατίθεται προς πώληση σε μεγάλες πλατφόρμες, όπως το τουρκικό Amazon και το Hepsiburada.com.
Οι διδασκαλίες του Azzam έχουν αναφερθεί σε υποθέσεις ριζοσπαστικοποίησης στην Τουρκία. Ο Μεβλούτ Μερτ Αλτιντάς, ο 22χρονος Τούρκος αστυνομικός που δολοφόνησε τον Ρώσο πρέσβη στις 19 Δεκεμβρίου 2016, φέρεται να είχε επηρεαστεί από το έργο του Azzam, καθώς αντίτυπο βιβλίου του βρέθηκε στην κατοχή του.
Αναφορά γίνεται και στην οργάνωση Tahşiyeciler, με επικεφαλής τον Μουλλά Μοχάμεντ (Mehmet Doğan), η οποία φέρεται να προωθούσε ένοπλη τζιχάντ υπέρ του Οσάμα μπιν Λάντεν και να υποστήριζε την εξόντωση Χριστιανών και Εβραίων. Σε αστυνομικές επιχειρήσεις το 2010 κατασχέθηκαν από μέλη της οργάνωσης χειροβομβίδες, όπλα και πυρομαχικά.
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, ο πρόεδρος Ερντογάν παρενέβη το 2014 υπέρ του Μουλλά Μοχάμεντ, ενώ στη συνέχεια εξασφαλίστηκε η αθώωσή του μέσω δικαστικών χειρισμών. Ο δικηγόρος του προέδρου, Mustafa Doğan İnal, φέρεται να υπερασπίστηκε την οργάνωση στο δικαστήριο. Ο ίδιος είχε εκπροσωπήσει και τον Σαουδάραβα επιχειρηματία Yasin al-Qadi, ο οποίος είχε περιληφθεί σε λίστες κυρώσεων του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ και του αμερικανικού υπουργείου Οικονομικών ως χρηματοδότης της Αλ Κάιντα.
Το ευρύτερο πλαίσιο
Κατά το Nordic Monitor, η στήριξη της Τουρκίας προς τη Χαμάς συνιστά αμφίδρομη σχέση, όπου η κυβέρνηση όχι μόνο ενισχύει δομές εκτός συνόρων, αλλά και επιτρέπει τη διάχυση ριζοσπαστικών ιδεών στο εσωτερικό της χώρας, επηρεάζοντας τμήματα του πληθυσμού.
Οι τουρκικές αρχές δεν έχουν δημοσιοποιήσει πλήρη στοιχεία για το εύρος των οικονομικών δραστηριοτήτων του TDV, ενώ η Άγκυρα έχει επανειλημμένα αρνηθεί κατηγορίες περί στήριξης τρομοκρατικών οργανώσεων, υποστηρίζοντας ότι οι δράσεις της στη Γάζα έχουν ανθρωπιστικό χαρακτήρα.
