Προειδοποίηση ότι η Ρωσία βρίσκεται σε αποστολή για να «δημιουργήσει διαρκές χάος στους βρετανικούς και ευρωπαϊκούς δρόμους» απηύθυνε ο επικεφαλής της MI5, αναφερόμενος σε σειρά δολιοφθορών και εμπρησμών που έχουν καταγραφεί στην Ευρώπη μετά την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία.
σχετικά άρθρα
Από καταστροφές υποθαλάσσιων καλωδίων στη Βαλτική Θάλασσα έως την πυρπόληση του μεγαλύτερου εμπορικού κέντρου της Βαρσοβίας και επιθέσεις σε φιλοουκρανικά πρόσωπα στην Εσθονία, τα περιστατικά συνθέτουν – κατά τις δυτικές υπηρεσίες – ένα νέο πρότυπο «γκρίζας ζώνης» πολέμου.
Νέα τακτική: Ερασιτέχνες μέσω social media
Σε αντίθεση με την εποχή του Ψυχρού Πολέμου, οι πρόσφατες επιχειρήσεις δεν βασίζονται σε επαγγελματίες πράκτορες πληροφοριών. Πολλοί Ρώσοι διπλωμάτες και στελέχη πληροφοριών έχουν απελαθεί από ευρωπαϊκές χώρες, με αποτέλεσμα οι επιχειρήσεις να εκτελούνται από ερασιτέχνες.
Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, οι στρατολογήσεις γίνονται συχνά μέσω εφαρμογών όπως το Telegram. Πολλοί από τους εμπλεκόμενους είναι νεαρής ηλικίας, κάποιοι ακόμη και ανήλικοι, ενώ κίνητρο αποτελεί κυρίως το οικονομικό όφελος και όχι ιδεολογικοί λόγοι.
Η τακτική αυτή μειώνει το κόστος και διευρύνει το πεδίο στρατολόγησης, όμως έχει και ένα σοβαρό μειονέκτημα: όταν οι ερασιτέχνες συλλαμβάνονται, αποκαλύπτουν λεπτομέρειες για τον τρόπο στρατολόγησης και τις διασυνδέσεις τους, περιορίζοντας τη δυνατότητα άρνησης εμπλοκής από κρατικούς φορείς.
Στόχος οι υποθαλάσσιες υποδομές στη Βαλτική
Μία από τις βασικές μεθόδους αφορά δολιοφθορά σε υποθαλάσσια καλώδια. Η πρακτική περιλαμβάνει την επιστράτευση καπετάνιων εμπορικών πλοίων, οι οποίοι ρίχνουν άγκυρα κοντά σε κρίσιμες υποδομές και τη σέρνουν στον βυθό, προκαλώντας ζημιές ή κοπή καλωδίων δεδομένων και ενέργειας.
Το πλεονέκτημα αυτής της τακτικής είναι το χαμηλό κόστος και η δυνατότητα επίκλησης «ατυχήματος», καθώς η ζημιά από άγκυρες αποτελεί συχνή αιτία φθοράς υποθαλάσσιων καλωδίων. Το κόστος επισκευής μπορεί να κυμαίνεται από 5 έως 150 εκατ. ευρώ και να απαιτεί μήνες ή χρόνια.
Ωστόσο, η αντίδραση των ευρωπαϊκών χωρών εντείνεται. Τον Ιανουάριο του 2025 το ΝΑΤΟ ανακοίνωσε την πρωτοβουλία «Baltic Sentry», αναπτύσσοντας φρεγάτες, αεροσκάφη περιπολίας και θαλάσσια drones για την επιτήρηση κρίσιμων υποδομών. Οι δυνάμεις αυτές έχουν τη δυνατότητα νηοψιών και συλλήψεων πληρωμάτων. Μετά την έναρξη της επιχείρησης, τα περιστατικά μειώθηκαν μέσα στο 2025, ωστόσο καταγράφηκαν νέες διακοπές στις αρχές του 2026.
Ενδεικτικά περιστατικά στη Βαλτική
Nord Stream (Σεπτέμβριος 2022): Υποθαλάσσιες εκρήξεις καθιστούν ανενεργούς τους αγωγούς φυσικού αερίου. Οι έρευνες Σουηδίας και Δανίας έληξαν χωρίς σαφές συμπέρασμα, ενώ η γερμανική έρευνα κάνει λόγο για πιθανή εμπλοκή Ουκρανών δυτών.
BCS East-West / C-Lion1 (Νοέμβριος 2024): Δύο καλώδια υπέστησαν σοβαρές ζημιές, με κινεζικής σημαίας πλοίο να βρίσκεται στην περιοχή. Η τελική έκθεση δεν κατέληξε σε σαφές συμπέρασμα περί σκόπιμης δολιοφθοράς ή ατυχήματος.
Estlink 2 (Δεκέμβριος 2024): Διακοπή ηλεκτρικής διασύνδεσης Φινλανδίας–Εσθονίας, με προσωρινή κράτηση πληρώματος δεξαμενόπλοιου που συνδέθηκε με τον ρωσικό «σκιώδη στόλο».
Νέα περιστατικά σημειώθηκαν το 2025 και 2026 σε καλώδια Λετονίας–Σουηδίας και Φινλανδίας–Εσθονίας, χωρίς να αποδειχθεί δολιοφθορά.
Εμπρησμοί και δίκτυα κατασκοπείας
Παράλληλα, καταγράφονται επιθέσεις και κατασκοπευτικές δραστηριότητες στην ενδοχώρα. Στην Πολωνία, 16 αλλοδαποί κατηγορήθηκαν για κατασκοπεία το 2023, έχοντας στρατολογηθεί μέσω Telegram και πληρωθεί με κρυπτονομίσματα.
Σημαντικά περιστατικά περιλαμβάνουν:
- Εμπρησμό του εμπορικού κέντρου Marywilska 44 στη Βαρσοβία (Μάιος 2024).
- Εμπρησμό IKEA στο Βίλνιους (Μάιος 2024), με Ουκρανό έφηβο να κατηγορείται για τρομοκρατία.
- Πυρκαγιά σε αποθήκες στο ανατολικό Λονδίνο με προμήθειες για την Ουκρανία (Μάρτιος 2024).
- Απόπειρες αποστολής εκρηκτικών δεμάτων μέσω DHL το καλοκαίρι του 2024, που χαρακτηρίστηκαν ως «δοκιμή» για διατλαντικές αποστολές.
- Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι συλληφθέντες υποστήριξαν ότι θεωρούσαν πως εκτελούσαν απλές εργασίες μεταφοράς.
Εισβολές drones σε στρατηγικές εγκαταστάσεις
Τρίτο πεδίο δράσης αποτελούν οι υπερπτήσεις drones πάνω από στρατιωτικές βάσεις, ενεργειακές εγκαταστάσεις και αεροδρόμια.
Το 2025 καταγράφηκαν 250 περιστατικά drones σε βρετανικές εγκαταστάσεις – διπλάσια σε σχέση με το 2024. Παρόμοιες υπερπτήσεις σημειώθηκαν σε βάσεις σε Ολλανδία και Βέλγιο, ενώ 19 drones παραβίασαν τον πολωνικό εναέριο χώρο τον Σεπτέμβριο του 2025, με την Πολωνία να επικαλείται το Άρθρο 4 του ΝΑΤΟ.
Οι επιδρομές αυτές προσφέρουν πληροφορίες για την ετοιμότητα και τις αδυναμίες των υποδομών, ενώ παράλληλα προκαλούν οικονομικές απώλειες λόγω διακοπών λειτουργίας, ιδίως σε αεροδρόμια.
Κλιμάκωση και αντίδραση
Οι δυτικές χώρες επιχειρούν να θέσουν όρια στη «γκρίζα ζώνη», με στρατιωτικές πρωτοβουλίες, νομικές διώξεις και διπλωματικές πιέσεις. Ωστόσο, η κατάσταση παραμένει ρευστή, καθώς τόσο οι επιτιθέμενοι όσο και οι αμυνόμενοι κινούνται σε ένα πεδίο νέων τεχνολογικών και γεωπολιτικών συνθηκών.
Η προειδοποίηση της MI5 αντικατοπτρίζει την ανησυχία ότι οι ενέργειες αυτές δεν αποτελούν μεμονωμένα περιστατικά, αλλά μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής που επιδιώκει τη διαρκή αποσταθεροποίηση χωρίς την άμεση προσφυγή σε συμβατική στρατιωτική σύγκρουση.
