Ένα τεχνικό λάθος σε υποδομή πληροφορικής έφερε στο φως ένα εκτεταμένο κύκλωμα διακίνησης ρωσικού πετρελαίου, το οποίο εκτιμάται ότι έχει «μετακινήσει» τουλάχιστον 90 δισ. δολάρια και φέρεται να συνδέεται άμεσα με τη χρηματοδότηση του πολέμου στην Ουκρανία.
σχετικά άρθρα
Σύμφωνα με δημοσίευμα των Financial Times, εντοπίστηκαν 48 εταιρείες που εμφανίζονταν ως ανεξάρτητες, με διαφορετικές έδρες, αλλά στην πράξη λειτουργούσαν συντονισμένα, με στόχο να συγκαλύπτουν την προέλευση ρωσικού αργού, κυρίως από τη Rosneft, η οποία τελεί υπό τον έλεγχο του Κρεμλίνου.
Η αποκάλυψη προέκυψε όταν διαπιστώθηκε ότι όλες οι εταιρείες χρησιμοποιούσαν τον ίδιο ιδιωτικό διακομιστή ηλεκτρονικής αλληλογραφίας, στοιχείο που πρόδωσε τον κοινό τους μηχανισμό λειτουργίας.
Μέσω της διοχέτευσης φορτίων πετρελαίου από τρίτες εταιρείες, το δίκτυο φέρεται να «θολώνει» τα ίχνη τόσο των οντοτήτων που βρίσκονται σε καθεστώς κυρώσεων όσο και των τιμών πώλησης. Η δραστηριότητα αυτή ενισχύθηκε από τον Οκτώβριο του 2025, όταν οι ΗΠΑ επέβαλαν νέους περιορισμούς σε Rosneft και Lukoil, τους δύο βασικούς εξαγωγείς ρωσικού αργού.
Η εμφάνιση της «Redwood Global Supply»
Μετά τις αμερικανικές κυρώσεις, μια έως τότε άγνωστη εταιρεία του δικτύου, η «Redwood Global Supply», αναδείχθηκε σε βασικό εξαγωγέα ρωσικού πετρελαίου. Γύρω από αυτήν αναπτύχθηκε ένα πλέγμα εταιρειών που, σύμφωνα με το ρεπορτάζ, συνδέονται με ομάδα Αζέρων επιχειρηματιών με στενές σχέσεις με τη Rosneft.
Τρεις αξιωματούχοι της Ευρωπαϊκής Ένωσης ανέφεραν στους Financial Times ότι τα στοιχεία που προέκυψαν ενδέχεται να αξιοποιηθούν για την επιβολή νέων κυρώσεων. Όπως σημείωσε ένας εξ αυτών, ορισμένες από τις εμπλεκόμενες οντότητες βρίσκονται ήδη «στα ραντάρ» των ευρωπαϊκών αρχών.
«Βλέπουμε ολοένα και πιο σύνθετα μοτίβα και νέους παράγοντες που προσπαθούν να παρακάμψουν τα μέτρα. Με κάθε πακέτο κυρώσεων προσπαθούμε να κάνουμε την παράκαμψη δυσκολότερη, λιγότερο προβλέψιμη, λιγότερο αξιόπιστη και πιο δαπανηρή», δήλωσε ο David O’Sullivan, ειδικός απεσταλμένος της ΕΕ για τις κυρώσεις.
Πάνω από 400 domains
Η έρευνα των FT κατέγραψε 442 διαδικτυακά domains, των οποίων τα δημόσια στοιχεία καταχώρισης δείχνουν χρήση του ίδιου ιδιωτικού mail server, «mx.phoenixtrading.ltd», ένδειξη κοινών διοικητικών και τεχνικών λειτουργιών.
Οι δημοσιογράφοι ταυτοποίησαν τις εταιρείες συγκρίνοντας τα domains με οντότητες που εμφανίζονται σε ρωσικά και ινδικά τελωνειακά δεδομένα ως εμπλεκόμενες σε συναλλαγές ρωσικού πετρελαίου.
Ενδεικτικά, η Foxton FZCO, με έδρα το Ντουμπάι και καταγεγραμμένη ως αγοραστής ρωσικού πετρελαίου αξίας 5,6 δισ. δολαρίων, αντιστοιχεί στο «foxton-fzco.com». Αντίστοιχα, η Advan Alliance, που εμφανίζεται σε ινδικά αρχεία ως πωλητής ρωσικού πετρελαίου ύψους 1,5 δισ. δολαρίων, συνδέεται με το «advanalliance.ltd».
Τα στοιχεία που προκύπτουν από τη διασταύρωση των domains παραπέμπουν σε εξαγωγές άνω των 90 δισ. δολαρίων. Το ποσό ενδέχεται να είναι μεγαλύτερο, καθώς τα διαθέσιμα τελωνειακά αρχεία δεν είναι πλήρη και, όπως επισημαίνουν οι FT, ακολουθήθηκε συντηρητική μεθοδολογία τόσο ως προς την ένταξη εταιρειών στο δίκτυο όσο και για την αποφυγή διπλοεγγραφών φορτίων.
Η πολυπλοκότητα του σχήματος ενισχύεται από τη μικρή διάρκεια ζωής των εταιρειών, που σύμφωνα με τα αρχεία δραστηριοποιούνται κατά μέσο όρο για περίπου έξι μήνες. Η ταχεία αντικατάστασή τους δυσχεραίνει τον εντοπισμό και την επιβολή κυρώσεων. Ήδη, πάντως, οκτώ εταιρείες της λίστας τελούν υπό άμεσες κυρώσεις από την ΕΕ, τις ΗΠΑ και το Ηνωμένο Βασίλειο.
Αζέροι επιχειρηματίες στον πυρήνα του δικτύου
Το δίκτυο περιλαμβάνει εμπόρους συνδεδεμένους με την Coral Energy, εταιρεία που ίδρυσε το 2010 ο Αζέρος επιχειρηματίας Tahir Garayev, ο οποίος έχει ενταχθεί στη λίστα κυρώσεων του Ηνωμένου Βασιλείου. Στη λίστα κυρώσεων της ΕΕ για την Coral, η εταιρεία κατηγορείται ότι ελέγχει «μεγάλο ποσοστό των πλοίων του λεγόμενου ‘σκιώδους στόλου’ της Ρωσίας».
Ένα από τα domains είναι το «TahirQarayev.com», που χρησιμοποιείται από τον ίδιο. Δύο άλλα domains – «bellatrix-energy.com» και «nord-axis.com» – αντιστοιχούν στις εταιρείες Bellatrix Energy και Nord Axis, που σύμφωνα με καταχωρίσεις κυρώσεων της ΕΕ αποτελούν μέρος δικτύου γύρω από την Coral.
Κεντρικό πρόσωπο του δικτύου φέρεται να είναι ο Αζέρος επιχειρηματίας Etibar Eyyub, ο οποίος, κατά αξιωματούχους της ΕΕ, είναι στενός συνεργάτης του Igor Sechin, διευθύνοντος συμβούλου της Rosneft. Domain με την ονομασία «EEOffice.com» έχει επίσης χρησιμοποιηθεί από τον Eyyub.
Ο Eyyub τέθηκε υπό κυρώσεις από το Ηνωμένο Βασίλειο πέρυσι για «άμεση ή έμμεση ιδιοκτησία ή έλεγχο ή για άσκηση καθηκόντων διευθυντή» στην Coral και τη Nord Axis. Στη λίστα της ΕΕ κατηγορείται ότι διευκόλυνε «αποστολές και εξαγωγές ρωσικού πετρελαίου, ιδίως από τη Rosneft, αποκρύπτοντας την πραγματική προέλευση».
Τον Νοέμβριο του 2024, τελευταίο μήνα για τον οποίο υπάρχουν πλήρη ρωσικά στοιχεία, πάνω από το 80% των θαλάσσιων εξαγωγών πετρελαίου της Rosneft διακινήθηκε μέσω του εν λόγω δικτύου.
Αν και ο Garayev ήταν ιδρυτής της Coral, έμποροι που έχουν συνεργαστεί με τους δύο άνδρες ανέφεραν ότι ο Eyyub είχε τον έλεγχο. «Από εμπορικής άποψης, η πραγματική εξουσία ήταν πάντα στα χέρια του Etibar Eyyub», είπε ένα πρόσωπο.
Οι δύο άνδρες έχουν αποχωρήσει από την Coral, η οποία πλέον ονομάζεται 2Rivers και βρίσκεται υπό νέα ιδιοκτησία. Οι σημερινοί ιδιοκτήτες δήλωσαν ότι η εταιρεία είναι ανενεργή και δεν έχει σχέση με τους Eyyub και Garayev ούτε γνώση σχετικών δικτύων.
Ο Garayev απαντώντας στο ρεπορτάζ των Financial Times τόνισε: «Αρνούμαι κατηγορηματικά ότι είμαι ή υπήρξα ‘κεντρικός παίκτης’ σε οποιοδήποτε δίκτυο συνδεδεμένο με τη μεταφορά, εμπορία ή εξαγωγή ρωσικού πετρελαίου». Αρνήθηκε επίσης «οποιονδήποτε άμεσο ή έμμεσο ρόλο στις εταιρείες που αναφέρονται στην αλληλογραφία σας… Δεν συμμετείχα ποτέ ούτε διευκόλυνα δραστηριότητα που αποσκοπούσε στην παραβίαση εφαρμοστέων καθεστώτων κυρώσεων ή πλαισίων ανώτατης τιμής».
Από την πλευρά του, ο Eyyub, όταν εντάχθηκε στη λίστα κυρώσεων της ΕΕ τον Δεκέμβριο, είχε χαρακτηρίσει την απόφαση «αβάσιμη», δηλώνοντας στους FT: «Δεν έχω κάνει ποτέ τίποτα παράνομο ή επιλήψιμο». Πάντως το email του, μέσω του οποίου έγινε η δήλωση, προερχόταν από διεύθυνση της λίστας domains, σχολιάζουν οι FT.
Πως λειτουργούν οι εταιρείες φαντάσματα
Ο Sergey Vakulenko, ερευνητής στο Carnegie Russia and Eurasia Centre και πρώην επικεφαλής στρατηγικής της κρατικής Gazprom Neft, σημείωσε στους Financial Times ότι «η χρήση λαβύρινθου 50 εταιρειών είναι παλιό κόλπο από τη δεκαετία του ’90. Έτσι δημιουργήθηκαν περιουσίες και αποφεύχθηκαν φόροι από μελλοντικούς ολιγάρχες. Αλλά προκαλεί έκπληξη ότι ένα μόνο δίκτυο έγινε τόσο μεγάλο και σημαντικό για τη Rosneft. Θα περίμενα περισσότερες ‘μαριονέτες’».
Η ακριβής νομική σχέση μεταξύ των οντοτήτων παραμένει ασαφής. Φαίνεται όμως να έχουν διακριτούς ρόλους: ορισμένες αγοράζουν φορτία και άλλες τα μεταπωλούν σε αγορές όπως η Ινδία και η Κίνα. Μόνο δύο εταιρείες εμφανίζονται σε έγγραφα τόσο της Ινδίας όσο και της Ρωσίας.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, τα φορτία διέρχονται από τρίτες τοποθεσίες, όπως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Οι περισσότερες εταιρείες δεν διαθέτουν ιστοσελίδες ή στοιχεία επικοινωνίας, γεγονός που δυσκολεύει τον εντοπισμό τους.
Η πλατφόρμα δεδομένων Kpler κατέγραψε σημαντική μείωση στις εξαγωγές των Lukoil και Rosneft μετά τις κυρώσεις του Οκτωβρίου, με μια άγνωστη μέχρι πρότινος εταιρεία να παίρνει τη θέση τους. Ο μεγαλύτερος εξαγωγέας ρωσικού αργού είναι πλέον η Redwood Global Supply, εταιρεία που ιδρύθηκε στο Ras Al Khaimah των ΗΑΕ.
Οι FT συνέδεσαν την εταιρεία με το domain «redwoodgroup.ltd», που χρησιμοποιεί τον ίδιο διακομιστή email. Δύο έμποροι της αγοράς ρωσικού πετρελαίου δήλωσαν ότι η Redwood θεωρείται όχημα συναλλαγών του Eyyub.
Ανάλυση των θαλάσσιων μεταφορών δείχνει ότι οι εταιρείες του δικτύου χρησιμοποιούν συχνά πλοία συνδεδεμένα με τη Rosneft, όπως εκείνα που διαχειριζόταν η Gatik Ship Management, ινδική εταιρεία που το 2023 εμφανίστηκε για λίγο ως ιδιοκτήτης 58 δεξαμενόπλοιων του «στόλου-φάντασμα».
«Είναι προφανές ότι Rosneft και Lukoil χρησιμοποιούν τα ίδια δίκτυα εμπορίας και δεξαμενόπλοια για να παρακάμπτουν τις κυρώσεις και να διατηρούν τη ροή πετρελαίου», ανέφερε η Michelle Wiese Bockmann, ειδικός στη ναυτιλία στην εταιρεία θαλάσσιας ανάλυσης Windward και πρόσθεσε:
«Οι συχνές αλλαγές ονομάτων πλοίων, διαχειριστών και εταιρειών εμπορίας είναι παγιωμένες παραπλανητικές πρακτικές, σχεδιασμένες να θολώνουν τον προορισμό, την προέλευση και την ιδιοκτησία των φορτίων».
«Επιπλέον κόστος, αλλά η δουλειά συνεχίζεται»
Οι εταιρείες υπό κυρώσεις ανακατεύθυναν τις προμήθειες μέσω εταιρειών που δεν εμπίπτουν σε κυρώσεις, αλλά και αφανών μεσαζόντων. «Δημιουργεί επιπλέον κόστος και δυσκολίες. Αλλά στο τέλος της ημέρας, η δουλειά συνεχίζεται», σχολίασε ανώτατο στέλεχος του ρωσικού ενεργειακού τομέα. «Η Rosneft εξάγει λιγότερο πετρέλαιο και πουλά περισσότερο στην εγχώρια αγορά. Όμως εταιρείες που δεν υπόκεινται σε κυρώσεις εξάγουν ξαφνικά περισσότερο. Κάντε τους υπολογισμούς».
