Ώρες μετά τις βαρύγδουπες ανακοινώσεις ότι «τον έχουμε, είναι σώος και ασφαλής», η τύχη του Αμερικανού πιλότου που καταρρίφθηκε πάνω από το Ιράν απέχει πολύ από το να θεωρείται λυμένο μυστήριο. Η Ουάσιγκτον μιλά για μια από τις πιο τολμηρές επιχειρήσεις διάσωσης στην ιστορία των ΗΠΑ, όμως τα δεδομένα που έχουν δοθεί στη δημοσιότητα είναι εντυπωσιακά λίγα για μια υπόθεση με τόσο μεγάλο πολιτικό και συμβολικό φορτίο. Κι όσο περνά η ώρα χωρίς σκληρά στοιχεία, τόσο φουντώνουν τα ερωτήματα – και μαζί τους τα σενάρια ότι πίσω από το αφήγημα της «ηρωικής διάσωσης» μπορεί να κρύβεται μια επιχείρηση που δεν πήγε όπως σχεδιαζόταν – ίσως ακόμη και ένα φιάσκο που κανείς δεν θέλει να ομολογήσει.
σχετικά άρθρα
Το πρώτο και πιο κραυγαλέο κενό είναι η πλήρης απουσία εικόνας. Μέχρι στιγμής δεν υπάρχει ούτε ένα δευτερόλεπτο βίντεο, ούτε μία φωτογραφία από τη στιγμή της διάσωσης, τη μεταφορά του πιλότου, την άφιξή του σε φιλικό έδαφος ή σε στρατιωτικό νοσοκομείο. Δεν έχει δοθεί ούτε καν το όνομα του χειριστή, την ώρα που η υπόθεση έχει γίνει πρώτο θέμα στα δελτία ειδήσεων από την Τεχεράνη μέχρι την Ουάσιγκτον. Για τα δεδομένα των ΗΠΑ –και ειδικά για έναν πρόεδρο που ζει και αναπνέει μέσα από την κάμερα και τα social– αυτή η σιωπή είναι από μόνη της ύποπτη.
Την ίδια στιγμή, ο Ντόναλντ Τραμπ εμφανίζεται οργισμένος, σχεδόν υστερικός απέναντι στο Ιράν. Στις δηλώσεις του δεν στήνει το κλασικό «hero story» με έναν χαμογελαστό πιλότο, τους κομάντος να αποθεώνονται και τον πρόεδρο να μοιράζει ευχαριστίες και φωτογραφίες. Αντίθετα, επιμένει ότι ο πιλότος είναι «βαριά τραυματισμένος» και ταυτόχρονα βρίζει σκαιότατα την Τεχεράνη, υπόσχεται «ιστορικά χτυπήματα» και απειλεί με νέες επιθέσεις σε κρίσιμες ιρανικές υποδομές. Αν τα πράγματα είχαν πάει πραγματικά όπως τα περιγράφει –αν είχε στα χέρια του ένα success story χωρίς σκιές– θα περίμενε κανείς έναν Τραμπ που θα χόρευε πάνω στο success, όχι έναν Τραμπ που βρίζει θεούς και δαίμονες.
Όποιος θυμάται πώς αξιοποίησε παλαιότερα συμβολικές στιγμές –στρατιώτες που επιστρέφουν, επιχειρήσεις που παρουσιάζονται ως «surgical strikes», οικογένειες που τον ευχαριστούν σε live συνδέσεις– καταλαβαίνει πόσο ασυνήθιστο είναι να λείπει εντελώς ο πρωταγωνιστής από το κάδρο. Αν ο πιλότος ήταν όντως σε ασφαλές έδαφος, έστω τραυματισμένος αλλά ζωντανός, ο πειρασμός να τον μετατρέψει σε τηλεοπτικό και διαδικτυακό «αστέρι» θα ήταν τεράστιος. Μια επίσκεψη του προέδρου στο νοσοκομείο, μια φωτογραφία από το κρεβάτι, ένα σύντομο βίντεο «σας ευχαριστώ όλους» – αυτά είναι το φυσικό περιβάλλον του Τραμπ. Το ότι δεν τα βλέπουμε, παρά μόνο ακούμε οργισμένες δηλώσεις, ενισχύει το αίσθημα ότι η ιστορία δεν είναι τόσο καθαρή όσο θέλει ο Λευκός Οίκος.
Από την άλλη πλευρά, το Ιράν και τα φιλικά προς την Τεχεράνη μέσα περιγράφουν μια εντελώς διαφορετική πραγματικότητα. Σύμφωνα με ιρανικά πρακτορεία, η αμερικανική επιχείρηση διάσωσης δεν ήταν μια «καθαρή» αποστολή ειδικών δυνάμεων, αλλά μια χαοτική μάχη μέσα στο ιρανικό έδαφος, με ελικόπτερα και μεταγωγικά να δέχονται πυρά και να καταρρίπτονται ή να ακινητοποιούνται. Ορισμένες ιρανικές και περιφερειακές αφηγήσεις κάνουν λόγο για τουλάχιστον τρία αμερικανικά αεροσκάφη που χάθηκαν στην προσπάθεια να εντοπιστεί και να απομακρυνθεί ο πιλότος. Αν αυτό ισχύει έστω και μερικώς, τότε μιλάμε για μια επιχείρηση με σοβαρές απώλειες – και αυτό δύσκολα χωράει στο αφήγημα μιας «τέλειας» διάσωσης.
Σε διπλωματικούς και στρατιωτικούς κύκλους συζητείται ανοιχτά το ενδεχόμενο η επιχείρηση να μην εξελίχθηκε όπως περιγράφει η Ουάσιγκτον – ακόμη και το σενάριο φιάσκου, με βαρύ κόστος σε ανθρώπινες ζωές, ενδεχομένως και του ίδιου του πιλότου και μελών της ομάδας που πήγαν να τον σώσουν. Σε ένα τέτοιο σενάριο, τα κατεστραμμένα αεροσκάφη και οι αναφορές για σκληρές μάχες γύρω από την περιοχή της συντριβής θα ήταν αποτέλεσμα μιας επιχείρησης που βγήκε εκτός ελέγχου. Η πίεση να παρουσιαστεί προς τα έξω ως επιτυχία –έστω και με κόστος– θα ήταν τεράστια, ειδικά σε μια στιγμή που η Ουάσιγκτον θέλει να δείξει αποφασιστικότητα απέναντι στο Ιράν αλλά και να αποφύγει εικόνες Αμερικανού αιχμαλώτου.
Δεν είναι μόνο «συνωμοσιολόγοι του διαδικτύου» που βλέπουν γκρίζες ζώνες στην υπόθεση. Ακόμη και μεγάλα διεθνή και ελληνικά μέσα αναγνωρίζουν ότι γύρω από τον Αμερικανό πιλότο εξελίσσεται ένας καθαρός πόλεμος αφηγήσεων – με την Ουάσιγκτον να μιλά για επιτυχημένη διάσωση, την Τεχεράνη να επιμένει σε αποτυχημένη επιχείρηση και κατεστραμμένα αεροσκάφη, και ενδιάμεσα αναλυτές να καταγράφουν τεράστια κενά: δεν υπάρχει ταυτοποίηση του πιλότου, καμία εικόνα ή ανεξάρτητη επιβεβαίωση, ούτε σαφής απάντηση στο τι ακριβώς συνέβη στη γη του Ιράν.
Η επιμονή του Τραμπ να περιγράφει έναν «βαριά τραυματισμένο» πιλότο, χωρίς καμία εικόνα ή ανεξάρτητη επιβεβαίωση, τροφοδοτεί, σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, τον φόβο ότι αργότερα μπορεί να εμφανιστεί ως «ήρωας» που υπέκυψε στα τραύματά του κατά τη μεταφορά ή τη νοσηλεία – μια αφήγηση που θα σκέπαζε ενδεχόμενα σφάλματα και απώλειες της επιχείρησης. Μια τέτοια εκδοχή θα επέτρεπε στην αμερικανική ηγεσία να χτίσει γύρω του το αφήγημα του ήρωα που «σώθηκε από τους συντρόφους του αλλά δεν άντεξε», χωρίς να ανοίξει ευρέως η συζήτηση για το αν ο ίδιος και οι διασώστες του στάλθηκαν ουσιαστικά σε μια αποστολή χωρίς επαρκή σχεδιασμό. Αν πράγματι η επιχείρηση κατέληξε σε φιάσκο, μια τέτοια πολιτική διαχείριση θα ήταν ο μόνος τρόπος να διασωθεί το κύρος των ΗΠΑ και του ίδιου του Τραμπ.
Βέβαια, όλα αυτά προς το παρόν παραμένουν σενάρια. Κανένα δεν μπορεί να επιβεβαιωθεί με τα διαθέσιμα στοιχεία – και ακριβώς εκεί βρίσκεται η καρδιά του προβλήματος. Σε μια εποχή όπου για πολύ πιο δευτερεύοντα περιστατικά βλέπουμε άμεσα εικόνα, βίντεο, ονόματα, αναρτήσεις και «ανθρώπινες ιστορίες», η υπόθεση ενός πιλότου που υποτίθεται ότι ανασύρθηκε από τα «σαγόνια» του Ιράν αλλά παραμένει αόρατος, μοιάζει όλο και πιο παράταιρη. Όσο το μόνο που έχουμε είναι διαβεβαιώσεις, βρισιές και απειλές, τόσο θα φουντώνουν τα ερωτήματα για το αν η περίφημη «διάσωση» έγινε όπως μας τη διηγούνται – ή αν αποτελεί ένα ακόμη επεισόδιο στον αδυσώπητο πόλεμο εντυπώσεων ανάμεσα στις ΗΠΑ και την Τεχεράνη.
Τι ξέρουμε – τι δεν ξέρουμε
-
Ξέρουμε ότι ο Λευκός Οίκος δηλώνει πως ο πιλότος εντοπίστηκε και «διασώθηκε» από αμερικανικές ειδικές δυνάμεις στο Ιράν.
-
Ξέρουμε ότι ο Τραμπ μιλά για «βαριά τραυματισμένο» πιλότο και εξαπολύει απειλές και ύβρεις κατά της Τεχεράνης, χωρίς όμως να παρουσιάζει τον ίδιο τον πιλότο.
-
Δεν ξέρουμε πού ακριβώς βρίσκεται τώρα, σε ποιο νοσοκομείο ή σε ποια χώρα, ούτε έχουμε εικόνα ή βίντεο από τη διάσωση ή τη μεταφορά του.
-
Δεν ξέρουμε αν οι αναφορές του Ιράν για κατεστραμμένα αμερικανικά αεροσκάφη στην επιχείρηση διάσωσης ανταποκρίνονται πλήρως στην πραγματικότητα ή πόσο μεγάλες ήταν οι απώλειες.
-
Δεν ξέρουμε αν η επιχείρηση εξελίχθηκε όπως τη διηγείται η Ουάσιγκτον ή αν υπήρξαν κρίσιμα λάθη που σήμερα επιχειρούνται να καλυφθούν πίσω από ένα ηρωικό αφήγημα.
