Τα βιβλία δεν λειτουργούν μόνο ως αφηγήσεις, είναι τρόποι να κατανοήσουμε τον κόσμο και τον εαυτό μας μέσα σε αυτόν. Άλλοτε φωτίζουν το παρελθόν και τις σκοτεινές του γωνιές, άλλοτε καταγράφουν τη σύγχρονη αγωνία, τη βία, την απώλεια ή την ανάγκη για δικαιοσύνη, κι άλλοτε επιστρέφουν στα μεγάλα υπαρξιακά ερωτήματα που παραμένουν αναπάντητα εδώ και αιώνες. Η παρούσα επιλογή συγκεντρώνει βιβλία ετερόκλητα σε είδος και ύφος: από ιστορικά και πολιτικά μυθιστορήματα μέχρι προσωπικές αφηγήσεις, φιλοσοφικά κλασικά έργα και σύγχρονες λογοτεχνικές φωνές που συνομιλούν με το παρόν. Κοινός τους παρονομαστής είναι η δύναμη της αφήγησης να διασώζει μνήμες, να αποδομεί βεβαιότητες και να θέτει ερωτήματα που επιμένουν. Πρόκειται για βιβλία που δεν διαβάζονται παθητικά, αλλά ζητούν τη συμμετοχή του αναγνώστη, βιβλία που, το καθένα με τον τρόπο του, υπενθυμίζουν ότι το βιβλίο παραμένει ένας από τους πιο ουσιαστικούς τρόπους κατανόησης της ανθρώπινης εμπειρίας.
σχετικά άρθρα
Σώτη Τριανταφύλλου, Το τυφλό γουρούνι στη Δεύτερη οδό (εκδόσεις Πατάκη)
Αφορμή για τη συγγραφή του βιβλίου στάθηκαν τα απομνημονεύματα του «θείου Λη», που εκδόθηκαν στα ρωσικά το 1963. Στο «Αριστερή πλευρίτιδα: αναμνήσεις ενός Αμερικανού Κόκκινου» ο Λη Φίλιπς –πρώην Ηλίας Φιλιππόπουλος– αφηγείται τη ζωή του από το 1918, όταν έφυγε με καράβι για την Αμερική, έως το 1961, όταν άφησε το Μέμφις για να εγκατασταθεί στη Μόσχα. Η ίδια η διαδικασία γραφής έχει κάτι από οδοιπορικό: λίγες σελίδες κάθε βράδυ στον δρόμο προς την Καλιφόρνια και έπειτα στη Μοντάνα, ενώ το χειρόγραφο (320 σελίδες σε γραφομηχανή, με σβησίματα και μουτζούρες) μένει ξεχασμένο στο ντουλαπάκι ενός στέισον βάγκον, ανάμεσα σε μικροαντικείμενα και κλήσεις, μέχρι να το ξαναβρεί η συγγραφέας όταν επιστρέφει στο Μέμφις για να ανταλλάξει το αυτοκίνητο. Κανείς δεν της ζήτησε να αφηγηθεί την ιστορία των Φίλιπς και της πόλης τους, ούτε να μην την αφηγηθεί. Κι έτσι προκύπτει «μια αληθινή ιστορία γεμάτη ψέματα».
Κωνσταντίνος Τζαμιώτης, Θα πέσει η νύχτα (εκδόσεις Μεταίχμιο)
Ένα σαρωτικό μυθιστόρημα για την ανάγκη να υπερασπίζεται κανείς το «καλό» πριν το κακό υπερισχύσει ξανά. Οι ήρωες κινούνται στο σήμερα, από την Αθήνα ως τον κάμπο της Λάρισας και τα δάση της Χαλκιδικής, κουβαλώντας το παρελθόν τους και τους λογαριασμούς που δεν κλείνουν εύκολα. Ο συγγραφέας φτιάχνει ένα σύμπαν όπου οικογενειακή σάγκα, ιστορία ενηλικίωσης και σχεδόν αστυνομική πλοκή συναντιούνται με έρωτες και θανάτους, σε ένα βιβλίο που «φλερτάρει» με περισσότερα από ένα είδη. Στο φόντο, η καθημερινότητα μιας μικρής κοινότητας, με τα στοιχήματα, τις δοκιμασίες και τους άγραφους κανόνες της, λειτουργεί σαν καθρέφτης της ανθρώπινης ανάγκης για όρια, αντοχή και αποδοχή.
Παύλος Κόντος, Τα δύο ευ της ευτυχίας (2η αναθεωρημένη έκδοση, εκδόσεις ΠΕΚ – Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης)
Τα «δύο ευ της ευτυχίας» έχουν τη μορφή ενός οδοιπορικού ανάγνωσης των «Ηθικών Νικομαχείων». Το βιβλίο καταγράφει, κάθε φορά, τις δυσκολίες που συναντά ο αναγνώστης, τις γνώσεις που αποκτά, τις προσμονές του, την απογοήτευση ή τον ενθουσιασμό του, και του δείχνει πώς να αποκωδικοποιεί το αριστοτελικό κείμενο. Ταυτόχρονα, συνιστά μια συνολική, και ενίοτε πρωτότυπη, πρόταση κατανόησης της αριστοτελικής ηθικής. Δεν αρκείται σε ουδέτερη έκθεση των βασικών της θέσεων αλλά επιχειρεί να τις υπερασπιστεί τόσο με φιλοσοφικά επιχειρήματα (χωρίς τη χρήση δυσνόητων όρων) όσο και με την επίκληση πολλών παραδειγμάτων από την καθημερινή εμπειρία. Το βιβλίο ξεκινά πλάθοντας μια ιστορία για τον Αριστοτέλη και τον γιο του Νικόμαχο, τελειώνει βρίσκοντας την ίδια ιστορία μέσα σε δύο πίνακες του Ρέμπραντ, και μάς προσκαλεί να συνδέσουμε όσα θα μάθουμε αλλάζοντας τον τρόπο με τον οποίο κατανοούμε την ευτυχισμένη ζωή, τη δική μας ζωή. Η παρούσα δεύτερη έκδοση συμβαδίζει με την, υπό προετοιμασία, αγγλική και κινεζική έκδοση του βιβλίου. Είναι εκτενώς συμπληρωμένη: ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην περαιτέρω ανάδυση των αριστοτελικών εννοιών της δικαιοσύνης, της ηδονής και της ηθικής αρετής. Έτσι, πέρα από το ότι προσφέρει μια εισαγωγή στα «Ηθικά Νικομάχεια» και την αριστοτελική ηθική, λειτουργεί και ως μια πρώτη εισαγωγή στην αρχαία ηθική φιλοσοφία γενικότερα.
Γιάννης Μόσχος, Αμνοί και Λέοντες (εκδόσεις Τόπος)
Σεπτέμβριος του 1925, μεσοπόλεμος: η συμμορία ληστών του Μάρκου Μπόμποτα, από τις τελευταίες που απομένουν, κυνηγημένη από χωροφύλακες βρίσκει καταφύγιο στο μοναστήρι της Παναγίας Πελεκητής. Μετά από αψιμαχία με τον ηγούμενο, υποχωρεί προς τα Άγραφα, αφήνοντας στο πέρασμά της θάνατο. Παράλληλα, το Τάγμα Κυνηγών που έχει ορίσει η κυβέρνηση Πάγκαλου για την πάταξη της ληστοκρατίας καταδιώκει τους ληστές, την ώρα που στην πράξη πλιατσικολογεί και εκφοβίζει χωριά. Ο νόμος που προβλέπει αμνηστία σε όποιον ληστή παραδώσει κεφάλι ληστή περιπλέκει δραματικά την κατάσταση. Την ίδια περίοδο, ένα σαρακατσάνικο τσελιγκάτο κατεβαίνει προς τον κάμπο για να ξεχειμωνιάσει, διωγμένο από τσιφλικάδες, διαπιστώνοντας πως οι παλιοί σύμμαχοι έχουν γίνει εχθροί. Η συνάντηση των δύο κόσμων αλλάζει τη ζωή όλων, σε ένα περιπετειώδες μυθιστόρημα που ξετυλίγεται με ένταση μέχρι την τελευταία σελίδα.
Ία Γένμπεργκ, Οι λεπτομέρειες (μτφρ. Γρηγόρης Κονδύλης, εκδόσεις Gutenberg)
Μια γυναίκα, καθηλωμένη στο κρεβάτι με υψηλό πυρετό, διαβάζει ένα αγαπημένο μυθιστόρημα και μια αφιέρωση από την πρώην σύντροφό της γίνεται η αφορμή να ξεδιπλωθεί το παρελθόν. Επιστρέφουν στη μνήμη της πρόσωπα που δεν ξεχνιούνται: η καλύτερη φίλη της, ο πατέρας των παιδιών της, η βασανισμένη μητέρα της. Το βιβλίο αναρωτιέται πόσο μας καθορίζουν όσοι έχουν εξαφανιστεί από τη ζωή μας και αν τελικά ο «πραγματικός» εαυτός αποκαλύπτεται μέσα από τις σχέσεις. Οι Λεπτομέρειες έγιναν μπεστ σέλερ σε πολλές χώρες, τιμήθηκαν με το σουηδικό βραβείο August, μπήκαν στη βραχεία λίστα του Booker International 2024 και αναγνωρίστηκαν ως ένα από τα «καλύτερα βιβλία του 2023» από το The New Yorker.
Σέλβα Αλμάδα, Νεκρά κορίτσια (μτφρ. Αγγελική Βασιλάκου, εκδόσεις Κλειδάριθμος)
Μετά τις επιτυχίες «Ο άνεμος που σαρώνει» και «Δεν είναι ποτάμι», η Σέλβα Αλμάδα στρέφεται σε ένα από τα πιο επείγοντα ζητήματα της εποχής μας: την έμφυλη βία και τις κοινωνίες που σιωπούν. Στο επίκεντρο βρίσκονται τρεις έφηβες δολοφονημένες στην επαρχία της Αργεντινής τη δεκαετία του 1980, τρεις ατιμώρητοι θάνατοι, σε χρόνια που ο όρος «γυναικοκτονία» δεν είχε ακόμη μπει στο λεξιλόγιό μας. Η Αλμάδα επιμένει στη ζωή πίσω από τα πρωτοσέλιδα που δεν γράφτηκαν: κορίτσια με όνειρα και φιλίες, με σπουδές ή περηφάνια για τη δουλειά τους, με ρόλους μέσα σε οικογένειες και κοινότητες, μέχρι τη στιγμή που κόβεται αναπάντεχα το νήμα. Η πρόζα της είναι λιτή και διαυγής, ενώ κάτω από κάθε σελίδα σιγοβράζει θυμός, σαν απάντηση στην ανάγκη να κοιτάξουμε το πρόβλημα χωρίς υπεκφυγές.
Ζαν-Μισέλ Γκενασιά, Και ο θεός βοηθός (μετάφραση Χαρά Σκιαδέλλη, εκδόσεις Διόπτρα)
Από τις αναγνώσεις που κουβαλούν τη δική τους υπόσχεση ήδη από τον τίτλο: ένα βιβλίο που συνομιλεί με την ανθρώπινη αντοχή και με το διαρκές «και τώρα τι;» όταν τα πράγματα δυσκολεύουν. Η παρουσία του Γκενασιά στη λίστα λειτουργεί σαν υπενθύμιση ότι, πέρα από τις μεγάλες ιδέες, η λογοτεχνία επιστρέφει πάντα στον άνθρωπο – εκεί όπου η πίστη, η τύχη και η επιμονή συναντιούνται με την καθημερινότητα.
«Δεν επιλέγουμε τίποτα, βαδίζουμε απλώς στον χαραγμένο δρόμο, εκπληρώνουμε πάντα αυτό που ήδη είμαστε». Μέσα στην ευφορία ενός κόσμου που πρέπει να ξαναχτιστεί, το 1924, η Ιρέν γνωρίζει τον Ζορζ. Εκείνη είναι σερβιτόρα, αυτός ξυλουργός στα κινηματογραφικά στούντιο και μοιάζει στον Ροδόλφο Βαλεντίνο. Ένα βαλς στις όχθες του Μάρνη είναι αρκετό για να ερωτευτούν. Το πρώτο τους παιδί, η Αρλέν, γίνεται μέλος μιας μαγικής παρέας καθώς μεγαλώνει. Ο Ντανιέλ και τα δίδυμα, ο Τομά με τη Μαρί, είναι αχώριστοι με την Αρλέν, κι ας μην προέρχεται σαν κι αυτούς από πλούσια οικογένεια. Παρά την ταπεινή καταγωγή της, η Αρλέν θα προσπαθήσει να γίνει μία από τις πρώτες μηχανικούς στη Γαλλία – ένας δρόμος δύσκολος που θα απαιτήσει να θυσιάσει πολλά… Συνυφαίνοντας άτυχους έρωτες, ξεχασμένες υποσχέσεις και παιχνίδια της μοίρας στο φόντο κοινωνικών και πολιτικών ανατροπών, ο Γκενασιά συνθέτει στο «Και ο Θεός βοηθός» το έπος ενός αιώνα – και μιας γενιάς που προσπάθησε να ονειρευτεί από πόλεμο σε πόλεμο, και είδε τις φιλοδοξίες της να πραγματοποιούνται ή να συνθλίβονται στο πέρασμα της Ιστορίας.
Σταντάλ, Το κόκκινο και το μαύρο (μετάφραση Σωτήρης Παρασχάς, Κώστας Σπαθαράκης, εκδόσεις Αντίποδες)
Ένα κλασικό μυθιστόρημα που συνεχίζει να διαβάζεται όχι ως «υποχρέωση», αλλά ως κλειδί για να καταλάβουμε τον μηχανισμό της φιλοδοξίας, των κοινωνικών ρόλων και της σύγκρουσης ανάμεσα στην επιθυμία και την ηθική. Στη μετάφραση των Σωτήρη Παρασχά και Κώστα Σπαθαράκη (εκδόσεις Αντίποδες), το βιβλίο λειτουργεί ως υπενθύμιση ότι οι μεγάλες αφηγήσεις για την άνοδο, την πτώση και το κόστος των επιλογών δεν παλιώνουν.
Ο Ζυλιέν Σορέλ, γιος ενός ξυλουργού σε μια μικρή επαρχιακή πόλη της Γαλλίας την εποχή της Παλινόρθωσης, μαθητής ενός παλιού πολεμιστή του Ναπολέοντα αλλά και του τοπικού εφημέριου, ένας έξυπνος, ημιμαθής, ρομαντικός νεαρός γεμάτος φιλοδοξίες, προσπαθεί να ξεφύγει από τις ρίζες του και να ανέλθει, φεύγει για το Παρίσι, ερωτεύεται χωρίς να το καταλάβει, μάχεται και ηττάται.
Έρμαν Έσε, Σιντάρτα (Μαρία Αγγελίδου, Άγγελος Αγγελίδης, εκδόσεις Διόπτρα)
Ο Σιντάρτα, γιος πλούσιου βραχμάνου, εγκαταλείπει τα προνόμια του πατρικού του για να αναζητήσει τη φώτιση «με κάθε τρόπο». Ο Έσε το ονόμασε «ινδικό παραμύθι» και συνέθεσε ένα ιδιαίτερο όραμα για την πορεία προς την πνευματική ολοκλήρωση, παντρεύοντας στοιχεία των ανατολικών θρησκειών, τα αρχέτυπα του Γιουνγκ και τον δυτικό ατομικισμό. Το βιβλίο αγαπήθηκε διεθνώς και γνώρισε νέο κύμα αναγνωστών στη δεκαετία του 1960, όταν η επαναστατημένη νεολαία το είδε ως σύμβολο πνευματικής αφύπνισης. Στη συγκεκριμένη έκδοση της Διόπτρας, η μετάφραση είναι των Μαρίας Αγγελίδου και Άγγελου Αγγελίδη.
Χαράλαμπος Παπασωτηρίου, Αμερικανική υψηλή στρατηγική, 18ος-21ος αιώνας (εκδόσεις Πατάκη)
Ένα τεκμηριωμένο δοκίμιο που παρακολουθεί την πορεία των ΗΠΑ από τη στιγμή που κήρυξαν την ανεξαρτησία τους ως την περίοδο που βρέθηκαν στη θέση της μονοπολικής υπερδύναμης μετά τον Ψυχρό Πόλεμο. Η διαδρομή αυτή αξιοποιείται για να αντληθούν συμπεράσματα σχετικά με την «υψηλή στρατηγική» τόσο αδύναμων όσο και ισχυρών δρώντων, αλλά και για να φωτιστούν ιδιαιτερότητες της αμερικανικής στρατηγικής: από την ενθάρρυνση μεταναστευτικών εισροών στον πρώτο ενάμιση αιώνα, μέχρι τον συνδυασμό ρεαλπολιτίκ και φιλελεύθερης ιδεολογίας στον 20ό αιώνα, τη δημιουργία θεσμών και συμμαχιών μετά το 1945, αλλά και τις αστοχίες στον Τρίτο Κόσμο που τροφοδότησαν αντιαμερικανισμό. Στόχος του βιβλίου είναι η ανάλυση αυτής της πορείας με αντικειμενικό, επιστημονικό τρόπο έως τις ημέρες μας.
Αλεξάντρ Πούσκιν, Ντάμα Πίκα (μετάφραση Στράτος Κακαδέλλης, εκδόσεις Ερατώ)
Γραμμένη το 1833, η «Ντάμα Πίκα» θεωρείται από τα κορυφαία έργα της ρωσικής λογοτεχνίας, καθώς συνδυάζει ρομαντικά στοιχεία με έντονο ψυχολογικό προβληματισμό, σε μια κοινωνία όπου οι αξίες μεταβάλλονται. Ο Χέρμαν, νεαρός Γερμανός αξιωματικός του μηχανικού που ζει στη Ρωσία, δείχνει στην αρχή λογικός και σώφρων, χωρίς πάθη. Σταδιακά, όμως, μια ιστορία γύρω από ένα χρυσοφόρο μυστικό πυροδοτεί μέσα του το πάθος του τυχερού παιχνιδιού και θολώνει τα όρια ανάμεσα σε πραγματικότητα και φαντασία, οδηγώντας σε απρόοπτες εξελίξεις με τη «συνδρομή» της τύχης. Ένα σύντομο αριστούργημα, γραμμένο με καθαρό και απέριττο ύφος, που κοιτά την επιθυμία με οξυδέρκεια και σκληρότητα.
Άλτζερνον Μπλάκγουντ, Αρχαίες μαγείες και άλλες απόκρυφες υποθέσεις (μετάφραση Δημήτρης Λογοθέτης, εκδόσεις Στοχαστής)
Έξι αλλόκοτες ιστορίες με κεντρικό πρόσωπο τον Τζον Σάιλενς, που καλείται να αναλάβει υποθέσεις παραφυσικού χαρακτήρα σε σχεδόν συστηματική βάση. Ο Μπλάκγουντ, με τον ήρωά του –τον «γιατρό με τις ψυχικές ικανότητες»– χτίζει έναν τρόμο διακριτικό και αθροιστικό, που δεν στηρίζεται σε φτηνά σοκ αλλά στη σταδιακή αίσθηση ότι υπάρχει «ένας άλλος κόσμος» που πιέζει τον δικό μας. Το βιβλίο λειτουργεί και ως πρόσκληση: οι περιπέτειες, τελικά, βρίσκουν μόνο τους περιπετειώδεις, και το μυστηριώδες εμφανίζεται στον δρόμο όσων το περιμένουν με δέος και φαντασία.
Ρασίντ Μπενζίν, Ο βιβλιοπώλης της Γάζας (μετάφραση Ρίτα Κολαΐτη, εκδόσεις Ψυχογιός)
Ανάμεσα στα ερείπια της Γάζας, ένας ηλικιωμένος άντρας περιμένει, πλαισιωμένος από βιβλία που μοιάζουν περισσότερο με θραύσματα μνήμης παρά με αντικείμενα. Ένας νεαρός Γάλλος φωτογράφος τον πλησιάζει και, χωρίς να το καταλάβει, περνά σε έναν άλλο κόσμο: στην ιστορία μιας ζωής, και «ενός ολόκληρου λαού, κάποιες φορές», όπως λέει ο ίδιος ο βιβλιοπώλης. Η αφήγηση γίνεται οδύσσεια: από τη φυγή ως τη φυλακή, από την πολιτική στράτευση ως τη διάψευση, από το θέατρο ως τον έρωτα, από το μεγάλωμα των παιδιών ως τα δράματα που στερούν βίαια ό,τι αγαπά. Σε ένα περιβάλλον όπου οι βόμβες μοιάζουν να έχουν πάντα τον τελευταίο λόγο, το βιβλίο επιμένει στη δύναμη των λέξεων: τα βιβλία ως καταφύγιο, αντίσταση και πατρίδα, όχι για να ξεφεύγουμε από το πραγματικό, αλλά για να το αντέχουμε στην ολότητά του.
